![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210731_110849.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n\u015eeytan kalesi ziyareti<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kahvalt\u0131 sonras\u0131 Ardahan ilinde yer alan \u015eeytan Kalesi\u2019ne do\u011fru yol al\u0131yoruz. Yol boyunca tarihi binalar\u0131n \u00f6yk\u00fclerini dinliyor, u\u00e7suz bucaks\u0131z meralar\u0131 izliyor, g\u00f6letlerin mavili\u011fine kapt\u0131r\u0131yoruz kendimizi. \u00d6zellikle Do\u011fu Ekspresi\u2019nin Kars dura\u011f\u0131 binas\u0131 g\u00f6r\u00fclmeye de\u011fer\u2026 Ardahan’da M.\u00d6. 1000\u2019li y\u0131llarda Urartular d\u00f6neminde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen \u015eeytan Kalesi, Kara\u00e7ay Kanyonu’nun ortas\u0131ndaki sarp kayal\u0131klar\u0131n \u00fczerinde yer al\u0131yor. \u015eeytan Kalesinin bur\u00e7 yap\u0131s\u0131, duvar \u00f6rg\u00fcs\u00fc, avlusundaki \u015fapeli, su sarn\u0131c\u0131yla birlikte mimarisi Orta\u00e7a\u011f\u2019dan kalma\u2026 Y\u00fczlerce y\u0131ld\u0131r zorlu do\u011fa ko\u015fullar\u0131na direnen bu savunma kalesine, vadi yamac\u0131na a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f patika yoldan ula\u015f\u0131labiliyor. Arnavut kald\u0131r\u0131mlarla d\u00f6\u015fenmi\u015f patika boyunca vadiyi izleye izleye, 3 km\u2019lik keyifli bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yap\u0131yorsunuz ve sizi u\u00e7urumun kenar\u0131nda ha\u015fmetli bir yap\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131yor. Kaleyi gezerken etkilenmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u015eeytan Kalesi ziyaretimizi su sarn\u0131c\u0131 ba\u015f\u0131nda do\u011fa\u00e7lama tiyatro ile noktal\u0131yoruz, \u015fimdi istikamet \u00c7\u0131ld\u0131r G\u00f6l\u00fc\u2026<\/p>\n\n\n\n \u00c7\u0131ld\u0131r G\u00f6l\u00fc\u2019nde yemek<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ardahan ve Kars ili s\u0131n\u0131rlar\u0131 aras\u0131nda kalan \u00c7\u0131ld\u0131r g\u00f6l\u00fc, Akbaba ve K\u0131s\u0131r da\u011flar\u0131 aras\u0131nda ki volkanik aktiviteler sonucu olu\u015fmu\u015f. Bir\u00e7ok dere ve p\u0131nardan beslenen g\u00f6l\u00fcn i\u00e7inde farkl\u0131 adalar bulunuyor. Adalar, \u00e7al\u0131l\u0131k ve sazl\u0131klarla kapl\u0131 durumda. G\u00f6l baharda ku\u015f g\u00f6\u00e7leri i\u00e7in u\u011frak yeri olurken y\u00f6re halk\u0131 i\u00e7inde \u00f6nemli bir bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k kayna\u011f\u0131. G\u00f6l \u00e7evresine kurulmu\u015f bal\u0131k\u00e7\u0131 lokantas\u0131nda hem g\u00fczel bir sofrada sohbet ediyoruz, hem de \u015eeytan Kalesi gezisi yorgunlu\u011funu at\u0131yoruz. Yemekten sonra g\u00f6l\u00fcn yak\u0131nlar\u0131na kadar gidip, mini bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f rotas\u0131 \u00e7iziyoruz. K\u0131\u015f\u0131n komple donan g\u00f6l\u00fcn k\u0131zaklarla ge\u00e7ildi\u011finin, buzda a\u00e7\u0131lan deliklerden bal\u0131k avland\u0131\u011f\u0131na dair \u0130lhan Ko\u00e7ulu\u2019dan bilgi al\u0131yoruz. \u0130stanbul\u2019dan sonra g\u00f6z alabildi\u011fine maviliklere, ye\u015filliklere bakmak bize iyi geliyor. \u00c7\u0131ld\u0131r g\u00f6l\u00fc sonras\u0131 2 saatlik bir yolculukla yeniden Kars merkezine d\u00f6n\u00fcyoruz. Ak\u015fama d\u00fc\u011f\u00fcn dernek var. K\u00fclt\u00fcrler farkl\u0131 olsa da misafirlere s\u0131cak ilgi Kars\u2019\u0131n bir gelene\u011fi gibi\u2026<\/p>\n\n\n\n Seralar ve bostanlar gezisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sabah kahvalt\u0131s\u0131 sonras\u0131 Kars\u2019a as\u0131l geli\u015f nedenimiz olan serac\u0131l\u0131k faaliyetlerini yak\u0131ndan g\u00f6rmek i\u00e7in \u0130lhan Ko\u00e7ulu\u2019nun da destek oldu\u011fu serac\u0131lara ziyarete gidiyoruz. Birisi serada sadece \u00e7ilek \u00fcretirken di\u011feri her t\u00fcrl\u00fc sebzeyi yeti\u015ftiriyor. Konu\u015ftu\u011fumuzda 4 nesildir sebze ve bostan i\u015fleriyle u\u011fra\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyoruz. Tufan bey ve annesi birlikte bak\u0131yorlar seraya. Tufan bey \u00f6zellikle 3 y\u0131lda bir 15 Eyl\u00fcl\u2019de don g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bunun da sebze \u00fcretimini olumsuz etkiledi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Hali haz\u0131rdaki seras\u0131 40 mt x 9 mt ebatlar\u0131nda i\u00e7inde m\u0131s\u0131rdan lahanaya, domatesten kaba\u011fa her \u00e7e\u015fit sebzenin, ye\u015filliklerin oldu\u011fu bir bostan. Teknik elemanlar olarak daha \u00e7ok yeni yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri 10 d\u00f6n\u00fcm arazide kurulacak olan sera ile ilgili incelemelerde bulunuyoruz. B\u00f6lgede jeotermal kaynaklar olsa da y\u00f6re halk\u0131 bunu kullanmak istemiyor. Toprak kaynakl\u0131 \u0131s\u0131 pompas\u0131 ile neler yapabiliriz gerekli bilgileri almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Serac\u0131l\u0131k yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda b\u00f6lgenin ekonomik olarak kalk\u0131nmas\u0131 sa\u011flanacak bu y\u00fczden bu konu \u00f6nemli. Bostan ziyaretinden sonra \u0130lhan Ko\u00e7ulu\u2019nun ablas\u0131n\u0131n evinde ufak bir yemek molas\u0131 veriyoruz. Genel olarak k\u00f6y ya\u015fam\u0131, kazlar ve Kars hakk\u0131nda bilgi al\u0131yoruz\u2026<\/p>\n\n\n\n Bo\u011fatape (Zavot) K\u00f6y\u00fcne gidi\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6\u011fle yeme\u011fi sonras\u0131 k\u00f6ye do\u011fru yolculu\u011fa ba\u015fl\u0131yoruz. Giri\u015fte inekli Zavot tabelas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131yor bizi. Hava ya\u011f\u0131\u015fl\u0131, r\u00fczgar sert esiyor h\u0131zla Ko\u00e7ulu \u00c7iftli\u011fi\u2019ne do\u011fru yol al\u0131yoruz. Bo\u011fatepe k\u00f6y\u00fc b\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck Bo\u011fatepe olmak \u00fczere iki mahalleden olu\u015fuyor. Ortadan ge\u00e7en dere k\u00f6y\u00fc ikiye b\u00f6lm\u00fc\u015f gibi. K\u00f6yde minik bir bakkal var g\u00fcndelik ihtiya\u00e7lar i\u00e7in. Genel olarak ana ihtiya\u00e7lar Kars merkezden geliyor. \u0130rili ufakl\u0131 \u00e7iftliklerde b\u00f6lgeye has zavot, montofon inekleri var. Baz\u0131 \u00e7iftliklerde simental, holstein ve melez gibi ineklerde bulunuyor. Y\u00f6re halk\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan gelen bu ineklerin uzun yol y\u00fcr\u00fcme konusunda sorun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7ift\u00e7ilerin s\u00fct verimi y\u00fcksek bu inekleri, her g\u00fcn k\u00f6ye getirmek yerine gidip yerinde sa\u011f\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktar\u0131yorlar. Hayvanlar t\u00fcm g\u00fcn u\u00e7suz bucaks\u0131zm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen meralarda otluyorlar. Sabah ve ak\u015fam olmak \u00fczere g\u00fcnde iki defa s\u00fct sa\u011f\u0131m\u0131 i\u00e7in k\u00f6ye geliyorlar. Konu\u015ftu\u011fumuz \u00e7ift\u00e7i kad\u0131nlar\u0131n \u00e7o\u011fu ah\u0131r i\u015finden mutsuz, erkekler ise \u00e7ok mutlu. Ah\u0131r bak\u0131m\u0131, inek sa\u011f\u0131m\u0131 vs. i\u015fin \u00e7o\u011funu kad\u0131nlar yap\u0131yor, erkekler ise arpa, fiy gibi hayvan yemi yeti\u015ftiriyorlar. K\u00f6yde gen\u00e7 n\u00fcfus az, var olanlarda \u00e7ift\u00e7ilik i\u015fini yapmak istemiyorlarm\u0131\u015f. Bir k\u00f6yl\u00fc teyzemiz; k\u00f6yde 37 bekar erke\u011fin oldu\u011funu kad\u0131nlar\u0131n k\u00f6ye gelmek istemedi\u011fini, dolay\u0131s\u0131yla evlenemediklerini anlat\u0131yor. Bu sebeple yo\u011fun bir g\u00f6\u00e7men eme\u011fi var k\u00f6yde. \u00c7obanlar, peynir \u00fcretenler, inek sa\u011fanlar vb. imkan\u0131 olanlar Afganl\u0131 g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n Ko\u00e7ulu \u00c7iftli\u011fi \/ Mand\u0131ras\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ko\u00e7ulu \u00c7iftli\u011fi \/ Mand\u0131ras\u0131 k\u00f6y\u00fcn ortas\u0131nda yer al\u0131yor. Alt katta mand\u0131ra, \u00fcst katta da konaklama ve seyir alan\u0131 bulunuyor. Seyir alan\u0131nda yer alan camdan peynirin \u00fcretim a\u015famalar\u0131n\u0131 izleyebiliyorsunuz. Sabah ve ak\u015fam olmak \u00fczere g\u00fcnde iki defa yo\u011fun emek sarfedilerek \u00fcretilen gravyer peyniri i\u00e7in belirlenen fiyat\u0131n az bile oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Mand\u0131raya koruyucu ekipman bone, maske vb. olmadan giremiyorsunuz. Mand\u0131ran\u0131n arkas\u0131nda yer alan iki binada misafirhaneler var. Giri\u015fte de m\u00fczeye \u00e7evrilece\u011fini \u00f6\u011frendi\u011fimiz eski mand\u0131ra yer al\u0131yor. Ko\u00e7ulu \u00c7iftli\u011fi gelip ge\u00e7enlerin u\u011frak yeri durumunda. Kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcre boyunca yoldan ge\u00e7erken u\u011frayan, bir selam verip peynir \u00fcretimini soranlara biz de bilgi veriyoruz. Ko\u00e7ulu \u00c7iftli\u011fi salonu misafirlerle dolup ta\u015f\u0131yor. Hatta Eski\u015fehir\u2019den gelen g\u0131da toplulu\u011fu ile kooperatif\u00e7ili\u011fin imkan ve zorluklar\u0131n\u0131 konu\u015fuyoruz. \u0130stanbul veya Eski\u015fehir\u2019de g\u00f6r\u00fc\u015fmek dilekleriyle ayr\u0131l\u0131yoruz. Ertesi g\u00fcn yap\u0131lacak olan Anadolu \u00dcreticileri toplant\u0131s\u0131 nedeniyle farkl\u0131 illerdeki pek \u00e7ok \u00fcretici Ko\u00e7ulu \u00c7iftli\u011fi\u2019ne gelecek diye haz\u0131rl\u0131klar devam ederken, biz ak\u015fam \u00fczeri k\u00f6y\u00fc gezmeye \u00e7\u0131k\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n \u00d6m\u00fcr \u00c7iftli\u011fi \/ Mand\u0131ras\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n K\u00f6y\u00fc gezerken rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve daha \u00e7ok internetten tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z Z\u00fcmran \u00d6m\u00fcr ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Onlar\u0131nda misafirleri var. Misafirlerle birlikte mand\u0131ray\u0131 geziyor, peynirin hikayesini Z\u00fcmran \u00d6m\u00fcr\u2019den dinliyoruz. Ah\u0131r damlar\u0131n\u0131n geleneksel bir yap\u0131 tekni\u011fi olarak ya\u015fayan \u00e7at\u0131 olarak \u00fcretildi\u011fini \u00f6\u011freniyoruz. Ya\u015fayan \u00e7at\u0131larda ah\u0131r \u00fczerinde 20 \u2013 25 cm toprak dolgu oluyor, \u00fczeri otlarla \u00e7i\u00e7eklerle kapl\u0131. \u00c7at\u0131 hem nefes al\u0131yor, hem de ya\u011fmur, kar suyunu drene ederek ah\u0131ra suyun girmesini engelliyor. Yine ah\u0131rda kullan\u0131lan 15 metrelik yekpare mendirek ge\u00e7mi\u015fte a\u011fa\u00e7lar\u0131n ne kadar b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu eski ah\u0131r \u015fimdilerde t\u0131bbi aromatik bitkiler i\u00e7in kurutma odas\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131yor. Z\u00fcmran han\u0131m y\u00f6reye has 140 \u00e7e\u015fit t\u0131bbi aromatik bitki oldu\u011funu \u00f6\u011frendiklerini ancak bunlar\u0131n 25 \u2013 30 kadar\u0131n\u0131 bulup kuruttuklar\u0131n\u0131 aktar\u0131yor. Ard\u0131ndan Z\u00fcmran han\u0131m\u0131n mavi panjurlu evini g\u00f6r\u00fcyor, kad\u0131n elinin de\u011fdi\u011fi her yerin g\u00fczelle\u015fti\u011fine tan\u0131k oluyoruz. Ak\u015fama yeme\u011fe davetliyiz, k\u00f6y\u00fcn en son evinde, \u0130lhan Ko\u00e7ulu\u2019nun ye\u011fenine gidiyoruz\u2026<\/p>\n\n\n\n S\u00fct\u00fcn Yolculu\u011fu<\/strong><\/p>\n\n\n\n Gezimizin 3. g\u00fcn\u00fc sabah saat 06.00 gibi yer yer inek seslerini duymaya ba\u015flay\u0131nca, \u00e7\u0131k\u0131p ineklerin sa\u011f\u0131m i\u00e7in k\u00f6ye geli\u015fini izliyoruz. Ard\u0131ndan ah\u0131ra girip sa\u011f\u0131m makinalar\u0131n\u0131n tak\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 izliyoruz. \u0130nekler eskiden elle sa\u011f\u0131l\u0131rm\u0131\u015f, \u015fimdi de az say\u0131da ine\u011fi olanlar elle sa\u011fabiliyor. H\u0131zl\u0131ca sa\u011f\u0131m yapmak ve inekleri tekrar meralara g\u00f6ndermek amac\u0131yla sa\u011f\u0131m makinalar\u0131 tercih ediliyor. Sa\u011f\u0131m makinas\u0131na ba\u011flanan ine\u011fin s\u00fct\u00fcn\u00fcn bir k\u0131sm\u0131 al\u0131n\u0131yor, kalan s\u00fctle yavrusu besleniyor. Kars\u2019ta oldu\u011fumuz s\u00fcrece biberonla beslenen dana g\u00f6rmedik. S\u00fctler sa\u011f\u0131ld\u0131ktan sonra s\u00fct kovalar\u0131na dolduruluyor ve ara\u00e7la bir maraton ba\u015fl\u0131yor. S\u00fctlerin en ge\u00e7 sabah 09.00 gibi \u00fcretim sahas\u0131na girmesi gerekiyor. Biz de s\u00fct toplama arac\u0131na biniyoruz ve t\u00fcm \u00e7iftlikleri gezerek s\u00fctleri al\u0131yoruz. S\u00fctler ara\u00e7taki elektronik tart\u0131ya d\u00f6k\u00fcl\u00fcyor, tart\u0131l\u0131yor ard\u0131ndan ara\u00e7taki tanka otomatik olarak bo\u015fal\u0131yor. Her bir \u00fcreticinin s\u00fct\u00fc tek tek yaz\u0131l\u0131yor, bir \u00f6nceki hafta al\u0131nan s\u00fctlerin makbuzlar\u0131 da\u011f\u0131t\u0131l\u0131yor. Sabah 08.45 gibi s\u00fctler mand\u0131raya geliyor. Burada ara\u00e7taki tanktan, mand\u0131radaki tanka s\u00fctler otomatik olarak bo\u015falt\u0131l\u0131yor ve ilk filtrasyon i\u015flemi yap\u0131l\u0131yor. S\u00fct daha sonra peynir \u00fcretimi i\u00e7in i\u00e7i bak\u0131r, pirin\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131m\u0131, d\u0131\u015f\u0131 paslanmaz \u00e7elik olan biri 2 tonluk, di\u011feri 1.5 tonluk iki b\u00fcy\u00fck s\u00fct kaynatma haznesine al\u0131n\u0131yor. Bundan sonras\u0131n\u0131 seyir teras\u0131ndan izliyoruz ve \u00fcretim s\u00fcre\u00e7leriyle ilgili \u00c7a\u011fda\u015f Ko\u00e7ulu\u2019ya kulak veriyoruz.<\/p>\n\n\n\n Gravyer peynirin \u00fcretilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Gravyer peyniri sadece yaz aylar\u0131nda, hayvanlar\u0131n merada otlad\u0131\u011f\u0131 tarihlerde toplanan s\u00fctlerle yap\u0131l\u0131yor. K\u00f6y\u00fcn floras\u0131ndaki \u00e7i\u00e7eklerin, otlar\u0131n, endemik bitkilerin rayihas\u0131 da bu s\u00fcrede s\u00fcte ge\u00e7mi\u015f oluyor. S\u00fct \u00f6nce kaynat\u0131l\u0131yor, sonra so\u011futularak mayalan\u0131yor. Peynir mayalamada \u015f\u0131rdan mayas\u0131 kullan\u0131l\u0131yor. S\u00fct\u00fcn p\u0131ht\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu haline teleme deniliyor. S\u00fct\u00fcn teleme haline gelmesinden sonra elle kar\u0131\u015ft\u0131rma i\u015flemi ba\u015fl\u0131yor. Yakla\u015f\u0131k 1.5 \u2013 2 saat elle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan peynirlerin k\u0131vam\u0131na usta olur verdikten sonra eller yanmas\u0131n diye so\u011fuk suya eller bat\u0131r\u0131larak peynir \u00f6rt\u00fcleri haznenin i\u00e7ine at\u0131l\u0131yor ve olu\u015fan peynir t\u0131pk\u0131 bal\u0131k a\u011f\u0131 \u00e7eker gibi \u00e7ekilerek hazneden al\u0131n\u0131yor, peynir kal\u0131b\u0131 olan kasnaklara yerle\u015ftiriliyor ve peynire bas\u0131n\u00e7 uygulan\u0131yor. Daha sonra dinlenme odas\u0131na, ard\u0131ndan salamura \u00e7\u00f6zeltisine at\u0131lan peynir s\u0131cak odaya geldi\u011finde nihai formuna da ula\u015fm\u0131\u015f oluyor. Peynir i\u00e7indeki g\u00f6zenekler prebiyotik bakterilerin olu\u015fturdu\u011fu g\u00f6zeneklerdir. \u0130stenilen g\u00f6zenek say\u0131s\u0131 ve boyuta geldikten sonra peynirler buradan \u00e7\u0131kar\u0131larak so\u011fuk odaya al\u0131n\u0131yor ve burada en az 6 ay bekletiliyor. 4 Y\u0131l raf \u00f6mr\u00fc olan gravyer peynirler, ne kadar fazla bekletilirse o kadar lezzetli oluyor. Bu kadar emek yo\u011fun bir i\u015flemden ve en az 7 ayl\u0131k bir ser\u00fcvenden sonra taba\u011f\u0131m\u0131za gelen peynire ne desek az\u2026<\/p>\n\n\n\n Eski ve taze ka\u015far peyniri \u00fcretimi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Yaz s\u00fct\u00fc en de\u011ferli s\u00fct oldu\u011fundan tamam\u0131 gravyer peyniri yap\u0131m\u0131na ayr\u0131lm\u0131\u015f durumda. Bu sene son 60 y\u0131l\u0131n en kurak mevsimini ya\u015fam\u0131\u015flar. G\u00fcnl\u00fck s\u00fct \u00fcretimi 5 tondan 2.5 ile 3 tona kadar gerilemi\u015f.<\/p>\n\n\n\n Bizim oldu\u011fumuz s\u00fcre boyunca gravyer peyniri yap\u0131ld\u0131. Ka\u015far peynirlerinin s\u00fcreci de gravyer peynire \u00e7ok benziyor, bir iki fark var sadece\u2026 Teleme peynir, i\u00e7inde kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olan tanka al\u0131n\u0131p otomatik olarak kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Peynir k\u0131vam al\u0131nca tank alt\u0131nda bulunan hazneye bo\u015falt\u0131l\u0131yor burada peynir alt\u0131 suyu peynirden ayr\u0131\u015farak ayr\u0131 bir tankta depolan\u0131yor. Haznede bulunan peynir bezlerle boh\u00e7a gibi kapat\u0131l\u0131p \u00fczerine a\u011f\u0131rl\u0131k konularak dinlendiriliyor. Yakla\u015f\u0131k 1 hafta sonra boh\u00e7a a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda k\u00f6y peynirine benzeyen bir peynir elde edilmi\u015f oluyor. Peynirin i\u00e7inde kalan su \u00e7\u0131kar\u0131larak, pi\u015firilmeye haz\u0131r hale gelince sepet i\u00e7ine doldurularak ha\u015flama suyunun i\u00e7ine at\u0131l\u0131yor ve peynir eritiliyor. Hamur k\u0131vam\u0131na gelen peynir ha\u015flama suyundan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor ve dinlendirme odas\u0131na al\u0131narak yo\u011fruluyor. Kal\u0131ptan \u00e7\u0131kar\u0131larak dinlendirme odas\u0131na getiriliyor ve olgunla\u015fmas\u0131 bekleniyor. Belli bir s\u00fcre sonunda paketlenen peynirler, alt kattaki so\u011fuk odaya al\u0131n\u0131yor ve 2 y\u0131la kadar orada dinlendiriliyor\u2026 Malakan peyniri \u00fcretimi de taze ve eski ka\u015far peynir \u00fcretimine benziyor. Fark\u0131 ise malakan peynirinin k\u0131\u015f s\u00fct\u00fcnden yap\u0131lmas\u0131 ve en az 90 g\u00fcn dinlenmesi. \u00dcretimhaneyi gezerken mor peynirler, turuncu peynirler de g\u00f6rd\u00fck. Tamamen bitkilerden \u00fcretilen renklerle peynirler bir araya gelince ortaya g\u00f6rsel bir \u015f\u00f6len \u00e7\u0131k\u0131yor\u2026<\/p>\n\n\n\n Peynir alt\u0131 suyu nereye gidiyor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Mand\u0131ray\u0131 gezerken her \u00fcretimden sonra tonlarca peynir alt\u0131 suyu \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyoruz. Peki bu peynir alt\u0131 sular\u0131 nereye gidiyor? Her bir imalathanede bulunan boru ve pompalar vas\u0131tas\u0131yla \u00e7\u0131kan peynir alt\u0131 sular\u0131 ba\u015fka bir paslanmaz tankta toplan\u0131yor. Burada bekletilen suyun y\u00fczeyinde olu\u015fan tabakadan tereya\u011f\u0131 yap\u0131l\u0131yor. Peynir alt\u0131 sular\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 tur\u015fu yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor, kalan k\u0131s\u0131m ise k\u00f6yl\u00fcye da\u011f\u0131t\u0131l\u0131yor ve evcil hayvanlara i\u00e7ine ekmek do\u011franarak mama yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n \u0130stikamet Peynir M\u00fczesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ak\u015fam \u00fczeri Bo\u011fatepe\u2019ye gelip peynir m\u00fczesine gitmeden olmaz deyip k\u00f6y y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcze ba\u015fl\u0131yoruz. M\u00fczenin kap\u0131lar\u0131 hep a\u00e7\u0131k, giri\u015fte sizi kar\u015f\u0131layan birileri yok. Davetsizce i\u00e7eri giriyoruz. Buras\u0131n\u0131n eski bir mand\u0131ra oldu\u011funu \u00f6\u011freniyoruz. 1880 Y\u0131l\u0131nda \u0130svi\u00e7reli peynir imalat\u00e7\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan bir bina buras\u0131. \u00dcst kat\u0131 imalathane, alt kat\u0131 ise peynir dinlendirme odas\u0131 olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f y\u0131llarca. 2005 Y\u0131l\u0131nda mand\u0131ran\u0131n \u00fcst kat\u0131 k\u00f6y muhtarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde imece usul\u00fcyle K\u00f6y Evine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve yine k\u00f6y halk\u0131n\u0131n kurdu\u011fu Bo\u011fatepe \u00c7evre ve Ya\u015fam Derne\u011fi\u2019nin toplant\u0131lar\u0131 burada yap\u0131l\u0131r olmu\u015f. Mand\u0131ran\u0131n alt kat\u0131 ise 2011 y\u0131l\u0131nda BM fonlar\u0131ndan destek al\u0131narak restore edilmi\u015f ve Ekom\u00fcze b\u00f6ylelikle var olmu\u015f. Duvarlarda Bo\u011fatepe\u2019de ya\u015fayan ailelerin foto\u011fraflar\u0131, peynir \u00fcretimiyle ilgili bilgiler var. Ayr\u0131ca y\u00f6reye has t\u0131bbi aromatik bitkilerin d\u00f6k\u00fcm\u00fc de m\u00fczede yer almakta. Ekom\u00fcze eskiyle yeniyi harmanlayan, de\u011fi\u015fen d\u00f6n\u00fc\u015fen \u00fcretim aletleri ve \u00fcretim ili\u015fkilerini sade bir dille aktaran kamusal bir alan ayr\u0131ca. T\u00fcrkiye\u2019nin ilk ve tek peynir m\u00fczesi oldu\u011funu da ekleyelim. Biraz ileri de eski mektepten kalan iki s\u0131n\u0131fl\u0131 k\u00f6y okulu, yak\u0131nda yeni bir m\u00fcze olarak k\u00f6ye kazand\u0131r\u0131lacak, k\u00fclt\u00fcrlerin ya\u015fat\u0131lmas\u0131 ve aktar\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli birer durak bu m\u00fczeler iyi ki varlar\u2026<\/p>\n\n\n\n B\u00fcy\u00fck ak\u015fam yeme\u011fi bulu\u015fmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ak\u015fama Anadolu \u00fcreticileri geliyor \u00c7iftli\u011fe, b\u00fcy\u00fck bir sofra haz\u0131rlan\u0131yor. Hatay, Mardin ve Bayburt\u2019tan gelen \u00fcreticilerle hem \u00fcretimi, hem kooperatif\u00e7ili\u011fi konu\u015fuyoruz. Farkl\u0131 illerinde kurakl\u0131ktan etkilendi\u011fini \u00f6\u011freniyor, iklim de\u011fi\u015fiminin g\u0131dam\u0131z\u0131 nas\u0131l etkileyece\u011fi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Ak\u015fam yeme\u011finde \u00f6zel sunumla peynir tabaklar\u0131 masam\u0131za geliyor. Sadece kad\u0131nlar olarak kadeh kald\u0131r\u0131yor, bu bulu\u015fman\u0131n onuruna an\u0131 \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015ftiriyoruz. Yorgun ama keyifli bir geceyle g\u00fcn\u00fc kapat\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n Ani harabeleri ziyareti<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sabah erkenden kalk\u0131p kahvalt\u0131 sonras\u0131 Ani harabelerine do\u011fru yol al\u0131yoruz. Ermenistan s\u0131n\u0131r\u0131nda yer alan Ani Harabeleri k\u0131rk kap\u0131l\u0131 \u015fehir, d\u00fcnya kenti gibi unvanlara sahip. Kadim ipek yolu \u00fczerinde bulunan Ani kenti; Cordoba, Bagrat, Bizans krall\u0131klar\u0131na y\u00fcz y\u0131llar boyunca ba\u015fkent olmu\u015f \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc ve \u00e7ok inan\u00e7l\u0131 bir yerle\u015fim yeri. Ani Harabeleri\u2019nin ortas\u0131nda bulunan b\u00fcy\u00fck pazar\u0131n, b\u00f6lgenin ticaret merkezi oldu\u011fu tahmin ediliyor. Kiliseler, katedraller, saraylar, camiler ve kervansaraylarda Bizans, Ermeni ve Anadolu Sel\u00e7uklu mimarisini bir arada g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. 7 giri\u015fi bulunan kentin en g\u00f6rkemli kap\u0131s\u0131 aslanl\u0131 kap\u0131 olarak biliniyor. Bir di\u011fer kap\u0131s\u0131 ise ipek yolu ticaretinde kullan\u0131lan, Arpa\u00e7ay nehri \u00fczerindeki k\u00f6pr\u00fcyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak kente a\u00e7\u0131lan divin kap\u0131s\u0131. Bug\u00fcn bu k\u00f6pr\u00fc kullan\u0131lamaz halde. Derin bir kanyonun \u00fczerinde y\u0131llar \u00f6tesine uzanan bir kol k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f gibi. Bir zamanlar n\u00fcfusu 100 binleri ge\u00e7en bu g\u00f6rkemli kentte \u015fimdi h\u00fcz\u00fcn hakim. Ufak tefek restorasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olsa da kendi kaderine terkedilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc insan\u0131n i\u00e7ini par\u00e7al\u0131yor. Gezi sonras\u0131 biraz dinlenip Kars merkezine do\u011fru yola \u00e7\u0131k\u0131yoruz\u2026<\/p>\n\n\n\n Kars Kalesine \u00c7\u0131k\u0131yoruz<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ani harabelerinden d\u00f6nerken ani bir kararla Kars merkezinde bulunan arkeoloji m\u00fczesine giriyoruz. M\u00fcze kapanma saati yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan h\u0131zl\u0131ca geziyoruz. M\u00fcze\u2019de dinazorlar d\u00f6neminden kalma kemikler, yerel halk\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 tak\u0131lar, elbiseler, aletler var. M\u00fcze \u00fccretsiz olarak gezilebiliyor. Kars\u2019\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve tarihi dokusuna yak\u0131ndan bakmak isteyenler i\u00e7in ideal. Sonras\u0131nda ufak bir yemek molas\u0131 veriyoruz ve kaleye do\u011fru hareket ediyoruz. Yolda giderken \u0130lhan Ko\u00e7ulu b\u00f6lgedeki a\u011fa\u00e7lar hakk\u0131nda bilgi veriyor. Kaleye t\u0131rmand\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00fcn bat\u0131m\u0131nda harika bir kent panoramas\u0131 bizi bekliyor. Kalenin yerle\u015fim yerlerinden uzakta sarp bir yamaca yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 tarihte askeri bir \u00fcs olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrt\u00fcyor. Anadolu Sel\u00e7uklular\u0131 d\u00f6neminden kalma kale zaman i\u00e7inde y\u0131k\u0131l\u0131p tekrar yap\u0131lm\u0131\u015f, restore edilmi\u015f ve bug\u00fcn kente tepeden bakan hakim bir konumda kar\u015f\u0131l\u0131yor sizi. Kaleden \u00e7\u0131karken eski Kars i\u00e7inden Arnavut kald\u0131r\u0131ml\u0131 yollardan ge\u00e7iyoruz. Ne yaz\u0131k ki bu b\u00f6lgelerde kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm k\u0131skac\u0131ndan nasibini alm\u0131\u015f durumda\u2026 Ak\u015fam \u00fczeri yeniden Bo\u011fatepe k\u00f6y\u00fcndeyiz.<\/p>\n\n\n\n D\u00f6n\u00fc\u015f yolunda<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ak\u015fam yeme\u011fi sonras\u0131 adeta s\u0131z\u0131yoruz. Yolculuk yormu\u015f bizi. Sabah erkenden kalk\u0131p kahvalt\u0131 yap\u0131yoruz. \u0130lhan Ko\u00e7ulu bizi havaliman\u0131na kadar b\u0131rak\u0131yor. Yol boyu mavi g\u00f6ller, meralar, hayvan s\u00fcr\u00fcleri ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor, vedala\u015f\u0131yoruz. Kars\u2019\u0131 bir de k\u0131\u015f\u0131n g\u00f6rmek laz\u0131m diyor havaliman\u0131na ucu ucuna yeti\u015fiyoruz. U\u00e7akta kendi aram\u0131zda ufak bir de\u011ferlendirme yap\u0131yoruz. Kars genel olarak feodal ili\u015fkilerin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc tipik bir Anadolu \u015fehri. Kooperatif\u00e7ili\u011fin ba\u015fka bir boyutu da toplumsal cinsiyet meselesi. Her ne kadar k\u00f6yde bu konuda epey yol al\u0131nm\u0131\u015f olsa da hala konu\u015fulmaya, de\u011fi\u015fime, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme ihtiya\u00e7 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00d6\u011flen saatlerinde \u0130stanbul havaliman\u0131na iniyoruz. Dolu dolu d\u00f6rt g\u00fcn ge\u00e7irmek \u00fcreticilerle bir araya gelmek bize iyi geldi. Umudumuz, m\u00fccadele direncimiz artt\u0131\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" YerDeniz ve G\u00f6ztepe Kooperatifleri olarak Ko\u00e7ulu Peynircili\u011fin Kars\u2019taki mand\u0131ras\u0131n\u0131, 31.07.2021 \u2013 04.08.2021 tarihleri aras\u0131nda ziyaret ettik. \u0130lhan Ko\u00e7ulu ve \u00c7a\u011fda\u015f<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1870,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4,28],"tags":[89,35,88,86],"gutentor_comment":0,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1852"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1852"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1852\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1893,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1852\/revisions\/1893"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1870"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210731_134617.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210731_162958.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210801_121426.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210801_213615.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210801_185053.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210801_183631.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210802_080826.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210802_105017.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210802_145106.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210802_065003.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210802_155517.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210802_202850.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210803_145929.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n![](\"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/IMG_20210803_183802.jpg\"\/)
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n