{"id":2092,"date":"2022-06-30T11:52:38","date_gmt":"2022-06-30T11:52:38","guid":{"rendered":"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/?p=2092"},"modified":"2022-06-30T11:53:14","modified_gmt":"2022-06-30T11:53:14","slug":"guatemalada-gida-egemenligi-mucadelesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/2022\/06\/30\/guatemalada-gida-egemenligi-mucadelesi\/","title":{"rendered":"Guatemala\u2019da G\u0131da Egemenli\u011fi M\u00fccadelesi"},"content":{"rendered":"\n


T\u00fcketim \u00fcr\u00fcnlerindeki fiyat art\u0131\u015flar\u0131 k\u00f6yl\u00fc m\u00fccadelelerinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131.<\/strong><\/em>
<\/p>\n\n\n\n

26 ve 27 Nisan’da Guatemalal\u0131lar \u00fclke \u00e7ap\u0131nda g\u00f6steriler yap\u0131p yollar\u0131 kapatt\u0131lar, y\u00fcksek g\u0131da ve yak\u0131t fiyatlar\u0131n\u0131n son bulmas\u0131n\u0131 talep ederek, h\u00fck\u00fcmetin hesap vermesi ve Ba\u015fkan Alejandro Giammattei’nin istifas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundular. Eylemciler, \u201cHaks\u0131zl\u0131k kar\u015f\u0131s\u0131nda susmayacak ku\u015fa\u011f\u0131z\u201d ve \u201chalk i\u00e7in adalet olmazsa h\u00fck\u00fcmet i\u00e7in bar\u0131\u015f olmaz\u201d yaz\u0131l\u0131 pankartlar ta\u015f\u0131d\u0131lar. Comit\u00e9 de Desarrollo Campesino (\u00c7ift\u00e7i Kalk\u0131nma Komitesi, CODECA) taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen \u00e7okuluslu grev (Paro Multinacional) \u00f6ncelikli olarak Guatemala h\u00fck\u00fcmetinin \u00fclkenin yirmi d\u00f6rtten fazla yerli ulusunun temsiliyetini ve tan\u0131mas\u0131n\u0131 talep ediyor. \u0130smini vermemeyi tercih eden bir CODECA \u00fcyesi grubun kolektif do\u011fas\u0131n\u0131 vurgulamak i\u00e7in, \u00f6rg\u00fct\u00fcn m\u00fccadelesinin toprak hakk\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7en ve kaynaklara, k\u00fclt\u00fcre ve tarihe sahip olma hakk\u0131n\u0131 kapsayan bir toprak m\u00fccadelesi oldu\u011funu ifade ediyor. “Bu m\u00fccadele hasat edilecek topraktan daha fazlas\u0131 ile orada ya\u015fayan insanlarla ve her \u015feyden \u00f6nce Guatemala’daki yerli topluluklar\u0131n korudu\u011fu do\u011fal kaynaklarla ilgili” diyor. \u201cGuatemalal\u0131lar, bir zamanlar yurt i\u00e7inde yeti\u015ftirilen g\u0131dalar\u0131n art\u0131k ithal edilmesinin ekonomik y\u00fck\u00fcn\u00fc s\u0131rtlanmak zorunda kal\u0131yorlar.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Son birka\u00e7 y\u0131lda Guatemala’da g\u0131da fiyatlar\u0131 Kovid-19 salg\u0131n\u0131, Rusya’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 i\u015fgali gibi sebepler sonucu y\u00fckseldi. 2021\u2019de m\u0131s\u0131r ve fasulye fiyatlar\u0131 s\u0131ras\u0131yla %25 ve %34 artt\u0131 ve bu fiyatlar\u0131n daha da y\u00fckselmesi bekleniyor. Bu etkenler topra\u011fa eri\u015fimdeki e\u015fitsizlik ve temel g\u0131da \u00fcr\u00fcnleri yerine ihra\u00e7 edilen \u00fcr\u00fcnlere verilen \u00f6nem y\u00fcz\u00fcnden on y\u0131llard\u0131r s\u00fcren g\u0131da fiyatlar\u0131nda ki art\u0131\u015f\u0131 daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftiriyor. Devlet destekli b\u00fcy\u00fck tar\u0131m i\u015fletmelerinin hakimiyeti nedeniyle Guatemalal\u0131lar bir zamanlar yurt i\u00e7inde yeti\u015ftirilen g\u0131dalar i\u00e7in g\u00fcmr\u00fck vergileri \u00f6demek zorunda kal\u0131yorlar. Yerli Guatemalal\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu yeterli \u00fccret almad\u0131\u011f\u0131ndan, topra\u011f\u0131n nas\u0131l ve kimler taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusu hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Tar\u0131m i\u015f\u00e7ileri i\u00e7in asgari \u00fccret 2.872,55 Guatemala quetzal\u0131
(yakla\u015f\u0131k 373 dolar) iken, \u015eubat 2022 itibariyle be\u015f ki\u015filik bir aileyi ge\u00e7indirmek i\u00e7in gereken temel g\u0131da \u00fcr\u00fcnlerini i\u00e7eren ihtiya\u00e7 sepetinin maliyeti 3.134.40 quetzal (407 dolar) olarak hesaplan\u0131yor. CODECA’ya g\u00f6re Giammettei y\u00f6netimi k\u00f6yl\u00fclerin yerli topraklar\u0131n\u0131 i\u015fgal etmesiyle agresif bir \u015fekilde m\u00fccadele etti ve \u201ci\u015fgalciler\u201d olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 topluluklar\u0131n evlerini ve e\u015fyalar\u0131n\u0131 yakt\u0131. Bu s\u00fcrece \u201ctemizlik\u201d dendi ve bu eylemler nihayetinde bu topraklar\u0131n b\u00fcy\u00fck arazi sahiplerine verilmesiyle sonu\u00e7land\u0131. CODECA \u00fcyesine g\u00f6re, son \u00fc\u00e7 y\u0131lda, b\u00f6lge i\u00e7in m\u00fccadele eden 23 eylemci \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc ve eylemcilerin faaliyetleri nedeniyle su\u00e7land\u0131\u011f\u0131 270 dava bulunuyor.
<\/p>\n\n\n\n

Devlet \u015eiddeti ve Toprak Haklar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Toprak hakk\u0131 uzun zamand\u0131r yerli Guatemalal\u0131lar\u0131n hak m\u00fccadelelerinin merkezinde yer al\u0131yor. 1954’te, demokratik olarak se\u00e7ilmi\u015f Ba\u015fkan Jacobo \u00c1rbenz, United Fruit \u015firketinin sahip oldu\u011fu kullan\u0131lmayan bir araziyi topraks\u0131z k\u00f6yl\u00fclere yeniden da\u011f\u0131tmay\u0131 ama\u00e7larken CIA destekli bir darbeyle devrildi. Bunu devlet destekli uzun bir vah\u015fet d\u00f6nemi takip etti. 200.000’den fazla ki\u015finin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve \u00e7o\u011funlu\u011fu Maya yerlisi olan yakla\u015f\u0131k bir milyon ki\u015finin yerinden edildi\u011fi 36 y\u0131ll\u0131k bir i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fma ya\u015fand\u0131. Katolik Kilisesi taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 hakikat komisyonu “Nunca M\u00e1s”\u0131n 1998 raporuna g\u00f6re, vah\u015fet eylemlerinin y\u00fczde doksan\u0131ndan fazlas\u0131 Guatemala ordusu veya orduyla ili\u015fkili paramiliter Sivil Savunma Devriyeleri (PAC’ler) taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi. \u00c7at\u0131\u015fman\u0131n miras\u0131 Yerli Guatemalal\u0131lar\u0131n toprak haklar\u0131 i\u00e7in s\u00fcregelen m\u00fccadelesini derinden etkiliyor. Tarihsel olarak toprak taleplerinin \u00e7o\u011fu kez \u00e7ok gaddar \u015fekillerde bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 sebebiyle \u00e7o\u011fu ki\u015fi solcu bir isyanla ili\u015fkilendirilmekten korkuyor. H\u00fck\u00fcmet de yayg\u0131n bir taktikle, yolsuzlu\u011fa kar\u015f\u0131 devam eden hareketleri bu \u015fekilde etiketliyor. Y\u0131llard\u0131r CODECA ve di\u011fer Guatemala yerli hareketlerinin \u00fcyesi olan ancak \u015fu anda yurtd\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan Paula Flores Arroyave’nin belirtti\u011fi gibi: \u201cSava\u015f sonras\u0131 sivil toplum genel olarak konu\u015fmaktan, bast\u0131r\u0131lmaktan, ortadan kaybolmaktan \u00e7ok korkuyordu.\u201d Bu durum uzun soluklu bir hareketin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rd\u0131. H\u00fck\u00fcmet teoride \u00e7at\u0131\u015fmadan etkilenen baz\u0131 k\u00f6yl\u00fcleri yerli topraklar\u0131na yeniden yerle\u015ftirerek bar\u0131\u015f anla\u015fmalar\u0131na uymu\u015f olsa da bu araziler topluluklar\u0131n kendi kendine yetebilmesi ve ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeterli de\u011fildi. Flores Arroyave\u2019in tabiriyle, “nihayetinde bu bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 kime hizmet ediyordu?” \u015eimdilerde mevcut h\u00fck\u00fcmet \u015feker kam\u0131\u015f\u0131 ve Afrika palmiye ya\u011f\u0131 gibi \u00fcr\u00fcnlerin ihracat\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ba\u015fkan Giammettei ekinlerin yoksullu\u011fu azaltman\u0131n anahtar\u0131 oldu\u011funu iddia ediyor. <\/p>\n\n\n\n

Yerli Guatemalal\u0131lar ise b\u00fcy\u00fck tar\u0131m i\u015fletmelerinin e\u015fitsizli\u011fin ve g\u0131da g\u00fcvencesizli\u011finin ba\u015fl\u0131ca itici g\u00fc\u00e7leri aras\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. Mono k\u00fclt\u00fcr tarlalar\u0131 \u00fclkenin en ekilebilir arazilerinin \u00e7o\u011funu i\u015fgal ediyor, bu da \u00e7ift\u00e7ilerin tarihsel olarak Yerli Mayalar taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015f olan, kendi kendini idame ettiren bir tar\u0131m uygulamas\u0131 olan \u201cmilpa\u201d i\u00e7in \u00e7ok az alan b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor. Bu y\u00f6ntem sayesinde fasulye ve m\u0131s\u0131r gibi temel mahsuller ayn\u0131 anda yeti\u015ftirilebiliyor. Yani milpa arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ge\u00e7imlik \u00fcr\u00fcnler yeti\u015ftirerek aileleri ve topluluklar\u0131 s\u00fcrekli bir \u015fekilde beslemek ve ayn\u0131 zamanda \u00fcr\u00fcn \u00e7e\u015fitlili\u011finin organik olarak korunmas\u0131 yoluyla k\u00fcresel g\u0131da istikrar\u0131na katk\u0131da bulunmak m\u00fcmk\u00fcn. \u00d6te yandan tek k\u00fclt\u00fcrl\u00fc tar\u0131m ise ormans\u0131zla\u015fmaya katk\u0131da bulunuyor ve toprak verimlili\u011fini azalt\u0131yor. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7ilerin kullanabilecekleri verimli topraklar olmamas\u0131 nedeniyle bir\u00e7ok Yerli Guatemalal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretler kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda mono k\u00fclt\u00fcr tarlalar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda kal\u0131yor. G\u0131da fiyatlar\u0131n\u0131n
y\u00fckselmesinden \u00f6nce bile tar\u0131m i\u015f\u00e7ileri i\u00e7in asgari \u00fccret temel ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lam\u0131yordu. CODECA taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan bir rapora g\u00f6re, asgari \u00fccret yasas\u0131 s\u0131kl\u0131kla g\u00f6z ard\u0131 ediliyor ve tar\u0131m i\u015f\u00e7ilerinin yaln\u0131zca y\u00fczde onu bu miktar\u0131 kazan\u0131yor. Bu sebeple pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fan i\u00e7in i\u015f g\u00fcnlerinin sonu, \u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak \u00f6l\u00e7\u00fclen belirli bir emek\/miktar\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131na ba\u011fl\u0131. Bu durum, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n s\u0131kl\u0131kla \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131na ba\u015fvurmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 ve nadiren de g\u00fcnde 10 saatten az \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor.
<\/p>\n\n\n\n

Flores Arroyave, Guatemala’n\u0131n g\u00fcneyindeki bir tar\u0131m toplulu\u011fuyla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre boyunca g\u00f6zlemledi\u011fi, toprak sahiplerinin tarlalardaki \u00e7al\u0131\u015fanlara uygun koruyucu te\u00e7hizat\u0131 sa\u011flamadan helikopterlerle ekinlere kimyasal madde p\u00fcsk\u00fcrtmek suretiyle \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ciltlerinde ve ci\u011ferlerinde tahribat yaratan ciddi insan haklar\u0131 ihlallerine dikkat \u00e7ekiyor. Benzer \u015fekilde Guatemala’da yayg\u0131n bir tar\u0131m uygulamas\u0131 olan \u015feker kam\u0131\u015f\u0131 ekinleri i\u00e7in tarlalar\u0131 hasattan \u00f6nce yakmak da \u00f6nemli hava kirlili\u011fine ve sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Bu tahribat sonucu havada bulunan k\u00fcl tabakas\u0131 o kadar yo\u011fun oluyor ki topluluk \u00fcyeleri k\u0131yafetlerini d\u0131\u015far\u0131da y\u0131kayam\u0131yor veya kurutam\u0131yor.
<\/p>\n\n\n\n

1996 y\u0131l\u0131nda imzalanan bar\u0131\u015f anla\u015fmalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak, baz\u0131 k\u00f6yl\u00fclere toprak transferi ve g\u0131da yard\u0131m\u0131 hakk\u0131 verildi. Ancak bu araziler ge\u00e7mi\u015fteki a\u015f\u0131r\u0131 tar\u0131m uygulamalar\u0131 ve kirlenmi\u015f toprak nedeniyle \u00e7o\u011fu zaman \u00e7oktan kullan\u0131lamaz halde idi. Baz\u0131 \u00e7ift\u00e7iler ise m\u00fclkiyet belgelerine sahip olmad\u0131klar\u0131 arazileri i\u015fgal ediyor, bu da tahliyelerini her zaman mevcut bir tehdit haline getiriyor. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7iler bazen b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinden arazi kiralasa da d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ko\u015fullar ve finansal k\u0131s\u0131tlamalar bunu zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. Toprak sahiplerinin, \u00f6nemli bir k\u00e2r getirmedi\u011fi i\u00e7in, arazilerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir g\u0131da \u00fcretmek i\u00e7in kullanan ailelere kiralama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da daha d\u00fc\u015f\u00fck oluyor. Arazi talebinin fazlal\u0131\u011f\u0131 nedeniyle toprak sahipleri arazilerini \u015fi\u015firilmi\u015f fiyatlarla kiral\u0131yor ve bu da k\u00f6yl\u00fcleri bir t\u00fcr bor\u00e7 modeline zorluyor.<\/p>\n\n\n\n

Codeca’n\u0131n Geni\u015fleyen Taban\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

CODECA tipik Yerli ve k\u00f6yl\u00fc taban\u0131n\u0131n \u00f6tesinde destek kazan\u0131yor, kentsel topluluklardan, \u00f6\u011frencilerden ve hatta orta s\u0131n\u0131ftan ideolojik bir takip\u00e7i kitlesi elde ediyor. Flores Arroyave’ye g\u00f6re bu, siyasi s\u0131n\u0131fa y\u00f6nelik artan hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklan\u0131yor: “Politikac\u0131lar bizi soyuyorlar, \u00fclkeyi ya\u011fmal\u0131yorlar ve bizi bast\u0131rmak i\u00e7in nas\u0131l daha pervas\u0131zca \u00e7almaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliyoruz.” Fiyatlar y\u00fckselmeye devam ettik\u00e7e ve h\u00fck\u00fcmetin yolsuzlu\u011fu daha belirgin hale geldik\u00e7e, bu t\u00fcr sosyal\/politik hareketliliklerin devam etmesi muhtemel. Vatanda\u015flar, Flores Arroyave’nin belirtti\u011fi gibi, \u201cprotestonun yaln\u0131zca ge\u00e7erli bir yol de\u011fil, ayn\u0131 zamanda gerekli bir yol oldu\u011funu, aksi takdirde kimse taraf\u0131ndan dinlenmeyeceklerini\u201d giderek daha fazla anl\u0131yorlar. Bir CODECA \u00fcyesinin a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 gibi, ge\u00e7en ayki g\u00f6steriler, nihayetinde g\u0131da egemenli\u011fi ya da geleneksel y\u00f6ntemlerle g\u0131da \u00fcretme ve t\u00fcketme hakk\u0131 i\u00e7in verilen m\u00fccadeleyle ilgiliydi. Bu durumda, toprak hakk\u0131, derinle\u015fen yoksullu\u011fa ve Guatemala’daki bir\u00e7ok ki\u015finin k\u00fcresel k\u0131tl\u0131k d\u00f6nemlerinde kendi yiyeceklerini yeti\u015ftirme hakk\u0131na sahip olmamas\u0131yla yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Nitekim yerli halk \u00fcretebilece\u011fi ve \u00fcretmeyi uzun zamand\u0131r talep etti\u011fi temel g\u0131dalar i\u00e7in \u00e7ok daha y\u00fcksek fiyatlar
\u00f6demek zorunda kal\u0131yor. Bir CODECA \u00fcyesinin a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 gibi \u201ck\u0131rsaldaki insanlar, k\u00f6yl\u00fcler ve yerli halk ne ekerlerse onu bi\u00e7ecekler.\u201d Ve \u00e7ift\u00e7ilerin ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lan\u0131rsa yaln\u0131z iradeye de\u011fil, ayn\u0131 zamanda m\u00fccadelelerini g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in alana ve imkana da sahip olacaklar.
<\/p>\n\n\n\n

Chelsea Carrick, Mexico City’de ya\u015fayan serbest yazar. CUNY Graduate Center Siyaset Bilimi b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden Latin
Amerika’da \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 siyasete odakland\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek lisans derecesine sahiptir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

T\u00fcketim \u00fcr\u00fcnlerindeki fiyat art\u0131\u015flar\u0131 k\u00f6yl\u00fc m\u00fccadelelerinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131. 26 ve 27 Nisan’da Guatemalal\u0131lar \u00fclke \u00e7ap\u0131nda g\u00f6steriler yap\u0131p yollar\u0131 kapatt\u0131lar, y\u00fcksek<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2120,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[74,35,67,113],"gutentor_comment":0,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2092"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2092"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2092\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2141,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2092\/revisions\/2141"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2120"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2092"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2092"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2092"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}