{"id":2177,"date":"2022-10-27T08:00:00","date_gmt":"2022-10-27T08:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/?p=2177"},"modified":"2022-11-04T14:17:59","modified_gmt":"2022-11-04T14:17:59","slug":"kapitalizm-kriz-ve-dayanisma-ekonomileri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/2022\/10\/27\/kapitalizm-kriz-ve-dayanisma-ekonomileri\/","title":{"rendered":"Kapitalizm, Kriz ve\u00a0Dayan\u0131\u015fma\u00a0Ekonomileri"},"content":{"rendered":"\n

a- Kapitalizm ve Kriz<\/strong><\/p>\n\n\n\n

a-1 Kapitalizm ni\u00e7in yap\u0131sal kriz dinamikleri ta\u015f\u0131r?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kapitalizm azami k\u00e2r i\u00e7in meta \u00fcretiminin h\u00e2kim oldu\u011fu bir \u00fcretim bi\u00e7imidir. Meta, \u00fcreten i\u00e7in de\u011fi\u015fim de\u011feri, al\u0131c\u0131 i\u00e7in kullan\u0131m de\u011ferini i\u00e7eren bir \u00fcr\u00fcnd\u00fcr. Metan\u0131n kullan\u0131m de\u011feri ve de\u011fi\u015fim de\u011feri i\u00e7ermesi  al\u0131m sat\u0131m nesnesi olarak kriz potansiyelini i\u00e7inde ta\u015f\u0131r. Peki al\u0131c\u0131 ya da sat\u0131c\u0131  taraflardan biri eksikse ne olur? Sistem dengede olmaz. Ya a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim ya da eksik t\u00fcketim olur. Ger\u00e7ek hayatta ise azami kar hedefi ile ger\u00e7ekle\u015fen sermaye birikim s\u00fcrecinde birikiminin \u00f6n\u00fcndeki engelin bizzat sermayenin kendisi olmas\u0131ndan dolay\u0131, potansiyel olarak a\u015f\u0131r\u0131 birikim krizi ya\u015fan\u0131r. Yani sermaye birikiminin k\u00e2rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 azaltarak sermaye birikimini olanaks\u0131z k\u0131lmas\u0131yla, k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131n azalma e\u011filimi krizleri do\u011furur.<\/p>\n\n\n\n

Azami k\u00e2r\u0131 hedefleyen bir sistem, k\u00e2rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 azaltan dinamikleri neden i\u00e7inde ta\u015f\u0131maktad\u0131r? \u015eirket d\u00fczeyinde planl\u0131 ama \u00fclke ve d\u00fcnya d\u00fczeyinde plans\u0131z i\u015fleyen kapitalizm rekabeti i\u00e7inde ta\u015f\u0131r. Rekabet sava\u015f\u0131, metalar\u0131n ucuzlat\u0131lmas\u0131yla verilir. \u00dcretim s\u00fcrecinde makinalar\u0131n canl\u0131 eme\u011fin yerine ikamesi, ileri teknolojilerin icat edilmesi ile \u00fcretimin teknik temeli de\u011fi\u015ftirilir. Fiyatlar k\u0131r\u0131l\u0131r, piyasa paylar\u0131 art\u0131r\u0131l\u0131r ve rakipler yok edilir. Her \u015fey m\u00fcbaht\u0131r.\u00a0Karl Marx Kapital’de o d\u00f6nem yay\u0131nlanan Quarterly Reviewier<\/em><\/em> dergisinden yapt\u0131\u011f\u0131 al\u0131nt\u0131da sermayenin karakterini \u00e7ok g\u00fczel aktar\u0131r. “Sermaye der Quarterly Reviewier ‘karga\u015fal\u0131k ve kavgadan ka\u00e7ar ve \u00fcrkek bir tabiata sahiptir. Bu do\u011fru olmakla birlikte ger\u00e7e\u011fin tamam\u0131 de\u011fildir. Sermaye do\u011fan\u0131n bo\u015fluktan deh\u015fet duymas\u0131 k\u00e2r olmamas\u0131 yada \u00e7ok az k\u00e2r olmas\u0131 halinde deh\u015fete kap\u0131l\u0131r. Uygun bir k\u00e2r olsun aslan kesilir, y\u00fczde onluk emin bir k\u00e2rla her i\u015fe giri\u015fir, y\u00fczde yirmi ile canlan\u0131r; Y\u00fczde elli ile cesareti mutlakla\u015f\u0131r; y\u00fczde y\u00fcz ile b\u00fct\u00fcn yasalar\u0131 ayaklar alt\u0131na al\u0131r. Y\u00fczde \u00fc\u00e7 y\u00fcz i\u00e7in i\u015flemeyece\u011fi su\u00e7 yoktur, as\u0131lmay\u0131 bile g\u00f6ze al\u0131r. Karga\u015fa ve kavga k\u00e2r getirsin bunlar\u0131n ikisini de te\u015fvik eder. Kan\u0131t : ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k ve k\u00f6le ticareti’ <\/em>(T.J Dunning, l.c., s. 35,36)”, Kapital, Cilt 1, S.727, 281 numaral\u0131 dipnot, Yordam Kitap.<\/p>\n\n\n\n

Sermaye iki cephede sava\u015f veriyor. Birincisi, sermaye-sermaye sava\u015f\u0131 sermayenin organik bile\u015fiminin (canl\u0131 eme\u011fin makinalara oran\u0131) art\u0131\u015f\u0131n\u0131 as\u0131l bu sava\u015f sa\u011fl\u0131yor. Tekelci kapitalizm d\u00f6neminde \u201cSerbest piyasa\u201d ve rekabet dedikleri birbirlerine kar\u015f\u0131 verilen sava\u015f. \u0130kincisi ise, sermaye- emek sava\u015f\u0131d\u0131r. Bir b\u00fct\u00fcn olarak sermaye kesimlerinin emek g\u00fc\u00e7lerine kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131d\u0131r. Burada devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n son tahlilde sermayenin yeniden \u00fcretimi ve d\u00fczenlenmesinde i\u015flevi ile sermayenin bir ayg\u0131t\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleyebiliyoruz. <\/p>\n\n\n\n

Her kapitalist art\u0131k de\u011fer \u00fcretmedi\u011fi halde k\u00e2r etmeye devam ediyor. \u00dcretken sekt\u00f6r\/ emek, \u00fcretken olmayan sekt\u00f6r\/ emek ayr\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 sorunu anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati \u00f6neme sahiptir. Finans, bankac\u0131l\u0131k, sigorta ve yat\u0131r\u0131m fonlar\u0131, t\u00fcrev piyasalar hangi sekt\u00f6re dahil olmaktad\u0131r. \u015ei\u015fen finans sekt\u00f6r\u00fc b\u00fcy\u00fcyerek var olmas\u0131 i\u00e7in gerekli art\u0131k-de\u011fer \u00fcretiminin s\u0131n\u0131r\u0131na yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren \u00f6zellikle emlak sekt\u00f6r\u00fcnde balonlar hissedilmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/a> (Ahmet Tonak 2004)<\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

Yukar\u0131daki grafikte g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi sermayenin organik bile\u015fiminin artarken k\u00e2r oranlar\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde sermaye a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak finans alan\u0131na y\u00f6nelmektedir. Yani k\u00e2r oranlar\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e sanayi \u00fcretiminden ka\u00e7arak h\u0131zl\u0131 ve y\u00fcksek oranlarda k\u00e2r edilen finans sekt\u00f6r\u00fc i\u00e7indeki \u00e7e\u015fitli alanlara y\u00f6nelmektedir. Bunlardan Forex tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerini de borsa sisteminin i\u00e7ine alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcretken olmayan alanlardaki art\u0131k de\u011fer birikimi \u00fczerinde yap\u0131lan spek\u00fclasyonun s\u0131n\u0131rlar\u0131 vard\u0131. 2007-08\u2019de emlak balonlar\u0131 patlayarak uzun d\u00f6nemli bir durgunluk-kriz sarmal\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

a.2- 2008 Krizinden Bug\u00fcne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2008\u2019de ba\u015flayan krizin \u00f6nce ABD, Avrupa ve sonra da \u201cy\u00fckselen piyasalarda\u201d s\u00fcrmesi, piyasalara pompalanan milyarlarca dolara ra\u011fmen durgunlu\u011fun s\u00fcrekli hale gelmesi tabii ki en k\u0131r\u0131lgan ekonomik g\u00f6stergelere sahip T\u00fcrkiye\u2019yi de etkisi alt\u0131na ald\u0131. 2007-08\u2019den beri  sermayenin birikim krizi i\u00e7inde oldu\u011fu d\u00fcnya 2020 y\u0131l\u0131nda emperyalist-kapitalist sistemin krizine, salg\u0131n krizini de ekleyerek r\u0131zaya dayal\u0131 hegomanyas\u0131nda geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bir e\u015fik olu\u015fturdu. Ekonomik krize; ekolojik kriz, iklim krizi, end\u00fcstriyel tar\u0131m krizi e\u015flik edince \u00e7ok katmanl\u0131 birbirini tetikleyen ve \u015fiddetini geometrik olarak art\u0131ran bir kriz d\u00f6ng\u00fcs\u00fc yaratt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

2020 y\u0131l\u0131nda ise ya\u015fanan salg\u0131nla birlikte, Covid-19 salg\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131 devletlerin ald\u0131\u011f\u0131 tutum giderek a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131k\u0131nca salg\u0131n ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda direni\u015f, m\u00fccadele ve \u00f6rg\u00fctlenmenin yeni bi\u00e7imleri ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131, devlet \u015fiddetine y\u00f6nelik direni\u015f \u00e7ok farkl\u0131 co\u011frafyalarda e\u015f zamanl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/a><\/p>\n\n\n\n

Covid-19 salg\u0131n\u0131 krizden \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu arayan uluslararas\u0131 sermayenin can simidi oldu. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenmenin salg\u0131na kar\u015f\u0131 koruyucu etmenlerden biri oldu\u011funun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunu olarak yeterli, dengeli ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenmenin aciliyetini de g\u00f6sterdi. G\u0131da \u00fcretimi ve tedari\u011finin sermaye ve devletlere b\u0131rak\u0131lmayaca\u011f\u0131 \u00e7ok daha net bir bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu. D\u00fcnyan\u0131n her yerinde g\u0131da \u00fcretimi ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131na y\u00f6nelik a\u011flar\u0131n, kooperatiflerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 tabanda mayalanan hareketin ip u\u00e7lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

K\u00e2r oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesinin di\u011fer bir sonucuda oranlar\u0131 y\u00fckseltmek i\u00e7in sava\u015f politikalar\u0131n\u0131n devreye al\u0131nmas\u0131d\u0131r. D\u00fcnyadan Suriye, Ukrayna ve \u015fimdide Pasifik\u2019te Tayvan krizi ile birlikte  T\u00fcrkiye\u2019deki ortalama kar oranlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesi de sava\u015f politikalar\u0131n\u0131n \u201cg\u00f6r\u00fcnmeyen\u201d nedenidir. Irak, Libya ve Suriye\u2019deki s\u00fcrekli sava\u015f bu s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131lma \u00e7abas\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr sonu\u00e7lar\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Yine bu d\u00f6nemde Kooperatif \u00f6rg\u00fctlenmesi mevcut siyasi iktidardan burjuva muhalefete, devrimci sosyalist hareketten i\u015f\u00e7i hareketine, \u00fcretici k\u00f6yl\u00fcler\/k\u00f6yl\u00fc \u00f6rg\u00fctlerinden konu \u00fczerine kafa yoran d\u00fc\u015f\u00fcn insanlar\u0131na kadar geni\u015f bir yelpazede g\u00fcndeme giriyor. Hemen her kesimde kooperatif\u00e7ilik \u00fczerine raporlar haz\u0131rlan\u0131yor. \u0130ktidar, sermaye ili\u015fkileri \u00e7er\u00e7evesinde finans, sigorta, bankac\u0131l\u0131k, hizmet sekt\u00f6rlerinde kooperatifler kurulmas\u0131n\u0131 \u00f6nemsemekte, tar\u0131m kooperatiflerini b\u00fcy\u00fcmeye ve ihracata y\u00f6nlendirerek yeni bir \u201ckalk\u0131nma stratejisine\u201d ba\u011flamak e\u011filimindedir. D\u00fczen muhalefeti belediyeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla benzer bir strateji geli\u015ftirme e\u011filimine girmi\u015ftir. Tart\u0131\u015fmay\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 y\u00fcr\u00fctmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan kooperatif \u00f6rg\u00fctlenmesinin ikili karakterini ve i\u015f\u00e7i-emek\u00e7ilerin konuya nas\u0131l bakmas\u0131 gerekti\u011fini ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde neyin ve nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya ihtiyac\u0131m\u0131z var.<\/p>\n\n\n\n

b- 2007-08 Krizinden G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Dayan\u0131\u015fma Ekonomileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

b.1. Dayan\u0131\u015fma Ekonomileri Tarihi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kavram olarak kullan\u0131lmasa bile temeli dayan\u0131\u015fma ve g\u00fcvene dayal\u0131 olan kooperatif\u00e7ilik hareketi 1800\u2019lerin ortalar\u0131ndan itibaren i\u015f\u00e7i hareketinin hayata ge\u00e7irdi\u011fi sonras\u0131nda farkl\u0131 toplumsal kesimlerinde kulland\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6rg\u00fctlenme modelidir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z co\u011frafyada imece k\u00fclt\u00fcr\u00fc tarihsel bir referans olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu tarihsel d\u00f6nemlerde kom\u00fcnler, kolektifler, kooperatifler, a\u011flar, kolektif kent bostanlar\u0131 anti-kapitalist zeminde hayat\u0131 \u00f6rg\u00fctleyen farkl\u0131 dayan\u0131\u015fma ekonomisi modelleridir. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi ve Halk Cumhuriyetlerinin \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, \u201cK\u00fcreselle\u015fmenin\u201d ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 90\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda itibaren  dayan\u0131\u015fma\/sosyal\/toplumsal dayan\u0131\u015fma ekonomileri kavramlar\u0131 kullan\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. De\u011fi\u015fen tarihsel ko\u015fullar kapitalizme ve piyasaya kar\u015f\u0131 direni\u015fin yeni zeminlerini ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

1996\u2019da Lima\u2019da yap\u0131lan toplant\u0131 ile toplumsal Dayan\u0131\u015fma Ekonomileri K\u0131talararas\u0131 Dayan\u0131\u015fma Ekonomileri A\u011f\u0131 <\/a>kuruldu.  \u201cToplumsal Dayan\u0131\u015fma Ekonomisi\u201d terimi 90\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonunda kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Daha sonra RIPESS a\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fecek olan bile\u015fenlerin 4 Temmuz 1997\u2019de Peru\u2019nun Lima kentindeki ilk toplant\u0131s\u0131nda, 30\u2019dan fazla \u00fclkeden gelen kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, daha geleneksel toplumsal ekonomi yap\u0131lar\u0131yla (dayan\u0131\u015fma ekonomisinin bir dal\u0131 olan kolektif giri\u015fimler) daha b\u00fct\u00fcnsel ve alternatif toplumsal dayan\u0131\u015fma ekonomisi uygulamalar\u0131 ve topluluklar\u0131 aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir eklemlenme olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda mutabakata vard\u0131lar. Asl\u0131nda Aral\u0131k 2002\u2019de RIPESS a\u011f\u0131 resmi olarak ilan edildi\u011finde, Frans\u0131zca ve \u0130spanyolca konu\u015fan \u00fclkelerin \u00e7o\u011funda \u201cToplumsal ve Dayan\u0131\u015fma Temelli Ekonomi\u201d ifadesi kullan\u0131l\u0131yordu, ancak RIPESS resmi ad\u0131nda bu ifadeyi de\u011fi\u015ftirip, dayan\u0131\u015fma ekonomisinin toplumsal ekonominin \u00f6tesine ge\u00e7en, sistemsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm amac\u0131n\u0131 vurgulamay\u0131 se\u00e7ti. Yine de bir\u00e7ok a\u011f Dayan\u0131\u015fma Ekonomisi terimini kullanmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor ve kurumlar TDE\u2019yi s\u0131kl\u0131kla \u201cToplumsal ve Dayan\u0131\u015fma Temelli Ekonomi\u201d ifadesiyle an\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

 2007-08 krizi ile birlikte dayan\u0131\u015fma ekonomileri, toplumsal dayan\u0131\u015fma ekonomileri, sosyal ekonomiler olarak farkl\u0131 adland\u0131rmalarda olsa da yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. <\/p>\n\n\n\n

b.2 Dayan\u0131\u015fma Ekonomilerinin De\u011ferleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Temel ama\u00e7lar\u0131 k\u00e2r de\u011fil toplumsal dayan\u0131\u015fmad\u0131r. G\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck, dayan\u0131\u015fma ve g\u00fcven ekseninde \u00f6zkaynaklara dayal\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma ile sermaye ve devlete kar\u015f\u0131 \u00f6zerklik ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korurlar. Bilgi \u00fcretimini kolektif bir bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015ftirerek hem kendi i\u00e7lerinde hem de di\u011fer dayan\u0131\u015fma ekonomileri ile birlikte, bilgiye insanl\u0131\u011f\u0131n ortak \u00fcretimi olarak bakarak bilginin al\u0131n\u0131p sat\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ilke olarak benimserler. Toplumsal dayan\u0131\u015fma ekonomileri kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerine alternatiftirler. Dolay\u0131s\u0131yla protestocu de\u011fil in\u015fa edici \u00f6zellikleri ile s\u00fcrece kat\u0131lan herkesi birlikte d\u00f6n\u00fc\u015fmeye motive eder, y\u00f6nlendirirler. K\u00e2r de\u011fil toplumsal dayan\u0131\u015fma ve toplumsal ihtiya\u00e7 temelli olarak \u00f6rg\u00fctlendikleri i\u00e7in piyasa h\u00e2kim olan de\u011ferler ve k\u00fclt\u00fcrden farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 geli\u015ftirirler. <\/p>\n\n\n\n

Bu do\u011frultuda farkl\u0131 k\u0131talarda, farkl\u0131 co\u011frafyalarda, anti-kapitalist zeminde hayata ge\u00e7en \u00f6rg\u00fctlenmeler giderek belirgin ilkeleri netle\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131lar. Yakla\u015f\u0131k 100 y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fe sahip olan Uluslararas\u0131 Kooperatifler Birli\u011fi\u2019nin yedi ilkesi 200 y\u0131ll\u0131k kooperaif \u00f6rg\u00fctlenmesinin birikiminden gelmektedir. Bu ilkelerin hayata ge\u00e7irilmesinde UKB\u2019yi yetersiz bulan farkl\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmeler ilkeleri geli\u015ftirmek i\u00e7in yeni \u00f6rg\u00fctlenme ve ili\u015fki bi\u00e7imleri ortaya koymaktad\u0131rlar. Bu \u00f6rg\u00fctlenmeler i\u00e7inde k\u0131talararas\u0131 bir a\u011f olan R\u0130PESS, toplumsal dayan\u0131\u015fma ekonomisi, insanlar\u0131n ve gezegenin refah\u0131n\u0131; k\u00e2r art\u0131\u015f\u0131 ve bilin\u00e7siz ekonomik b\u00fcy\u00fcme kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6ncelikli g\u00f6ren, etik de\u011ferlere dayal\u0131 bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. RIPESS, kurulu\u015f metninde ifade edilen<\/a>;  \u201ch\u00fcmanizm, demokrasi, dayan\u0131\u015fma, kapsay\u0131c\u0131l\u0131k, yerellik, \u00e7e\u015fitlilik, yarat\u0131c\u0131l\u0131k, herkes i\u00e7in e\u015fitlik ve adalet,  \u00fclkeler ve halklar i\u00e7in sayg\u0131 ve b\u00fct\u00fcnle\u015fme, \u00c7o\u011fulcu ve dayan\u0131\u015fmac\u0131 bir ekonomi de\u011ferlerini esas al\u0131r.\u201d diyerek ortakla\u015fm\u0131\u015f ilkelerin neler oldu\u011funu kamuoyuna duyurmu\u015ftur. Ripess toplumsal dayan\u0131\u015fma ekonomilerini kapitalizme ve otoriter devletlere kar\u015f\u0131 bir alternatif olarak g\u00f6rmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z co\u011frafyada son d\u00f6nem kurulan, kad\u0131n hareketinin dinamizminin kooperatif\u00e7ilik hareketindeki izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc olan Simurg Kad\u0131n Kooperatifleri \u00fcst birli\u011fi ise kapsay\u0131c\u0131l\u0131k, \u015feffafl\u0131k, hesap verebilirlik, kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k, farkl\u0131l\u0131klara sayg\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kad\u0131n hareketi perspektifini payla\u015fmay\u0131  temel ilkeleri olarak benimsemi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Bu ilkeler ve de\u011ferler pratik s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7larla de\u011ferlendirilmelidir. Hepimizin tan\u0131k oldu\u011fu gibi s\u00f6ylemde bu ilkeleri ve de\u011ferleri savunurken pratikte tam kar\u015f\u0131t\u0131 \u015feylerde yapan \u00f6rg\u00fctlenmeler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

 b.3  Kooperatif Hareketinin Prati\u011fine Bir Bak\u0131\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Krizin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 hayatta kalma sorununu \u00e7ok daha acil hale getirince kooperatif hareketinde de bir geni\u015fleme e\u011filimi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Kentlerde yap\u0131 kooperatifleri, k\u0131rda bat\u0131k tar\u0131msal kalk\u0131nma kooperatifleri ve \u00e7ift\u00e7iyi bor\u00e7land\u0131ran Tar\u0131m Kredi Kooperatifleri Birli\u011fi\u2019nden dolay\u0131 kooperatif\u00e7ili\u011fe kar\u015f\u0131 olumsuz bir \u00f6nyarg\u0131 emek\u00e7i kesimlerde yayg\u0131nd\u0131. \u00d6zellikle Gezi Direni\u015fi\u2019nden sonra yayg\u0131nla\u015fan kooperatifler \u00f6nyarg\u0131lar\u0131 k\u0131rarak kooperatif \u00f6rg\u00fctlenmesinin yeniden me\u015fruluk kazanmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015flard\u0131r. Buda toplumsal prati\u011fin \u00f6nemli bir kazan\u0131m\u0131d\u0131r.<\/strong> Burada dayan\u0131\u015fma ekonomisi de\u011ferleri ile g\u0131da alan\u0131nda ba\u015flayan \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n kilit bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak gerekmektedir. Yoksa ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemden kalan \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 kooperatif \u00f6rnekleri olmas\u0131na ra\u011fmen b\u00f6yle bir etki yaratmaktan uzakt\u0131lar. 2019\u2019dan beri de g\u0131da d\u0131\u015f\u0131 alanlardaki kooperatiflerde yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flayarak tart\u0131\u015fman\u0131n \u00f6znesi olmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Yay\u0131nc\u0131lar Kooperatifi, Tiyatro Kooperatifi, Hekimler Kooperatifi, Bisikletliler Hizmet Kooperatifi, Enerji kooperatifleri, E\u011fitim kooperatifleri en g\u00f6ze batan \u00f6rneklerdir.<\/p>\n\n\n\n

Salg\u0131nda beslenme ile birlikte kooperatif\u00e7ilik hareketinde de bir d\u00f6nem kapanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Alternatif olma iddias\u0131 ile kurulan kooperatiflerin bir \u00e7o\u011funun sistemin de\u011ferleri ile \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucu ya anti-kapitalist toplumsal dayan\u0131\u015fma ekonomisi de\u011ferlerinden uzakla\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015flar ya da hi\u00e7 uygulamam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi k\u0131saca genel olarak dayan\u0131\u015fma ekonomilerinin prati\u011finde konu\u015fulmayan sorunlara bakal\u0131m.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2007-08 de ba\u015flayan d\u00fcnyay\u0131 etkisi alan krizin yap\u0131sal olarak farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerde s\u00fcrmesi hayatta kalma sorununu giderek daha acil hale getirmi\u015ftir. Giderek yoksulla\u015fan milyonlar daha kolektif hayatta kalma bi\u00e7imlerine y\u00f6nelmeye ba\u015flad\u0131lar. Kooperatif \u00f6rg\u00fctlenmesi D\u00fcnya ve T\u00fcrkiye\u2019de giderek daha me\u015fru bir \u00f6rg\u00fctlenmeye d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Kooperatif \u00f6rg\u00fctlenmesinin me\u015fruluk kazanmas\u0131 anti-kapitalist m\u00fccadele s\u00fcrecinde \u00f6nemli bir e\u015fik olsa da piyasa ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re \u00fcretim yapmak ve sadece ortaklar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmek giderek ana e\u011filim haline d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131.  K\u00e2r eksenli bir \u00fcretim ve sat\u0131\u015fa odaklan\u0131lmas\u0131 kooperatif\u00e7ilik ve dayan\u0131\u015fma ekonomisi de\u011ferlerinin g\u00f6z ard\u0131 edilmesini de beraberinde getirmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Kooperatif ortaklar\u0131 i\u00e7inde i\u015f insanlar\u0131n\u0131n olmas\u0131, karar mekanizmalar\u0131nda etkili olmalar\u0131nda bir sak\u0131nca g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir.  \u0130\u015fleyi\u015fte \u015firketle\u015fme ve \u00fcr\u00fcn\u00fcn\/hizmetin \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131 de\u011fil markala\u015fma y\u00f6nelimi ile dayan\u0131\u015fma ekonomisi de\u011fil kapitalist i\u015fletme olma e\u011filimi bask\u0131n olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.  <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kamuya a\u00e7\u0131k ilanla \u00e7al\u0131\u015fma\/i\u015f arkada\u015flar\u0131 aranmas\u0131, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na kapitalist i\u015f ili\u015fkileri ile yakla\u015f\u0131lmas\u0131, whatsapp mesaj\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n i\u015f akdinin sona erdirilmesi, zincir marketler gibi her yerde hatta bazen kooperatif olan b\u00f6lgede \u015fube a\u00e7\u0131lmas\u0131, talebin fazla oldu\u011fu \u00fcr\u00fcnlere y\u00f6nelinmesi, yerelli\u011fin ortadan kalkmas\u0131, kendilerinin \u00fcretmedi\u011fi \u00fcr\u00fcnlere kooperatif etiketinin bas\u0131larak, kendi \u00fcretimi gibi sunulmas\u0131, \u00fcreticilerle \u00f6n anla\u015fma yap\u0131p sonradan anla\u015fmalar\u0131n iptal edilmesi, kooperatif e\u011fitimlerinin neredeyse dijital alanla s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 ve dijital pazarlama e\u011fitimlerine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, en g\u00f6ze batan pratiklerdir. <\/p>\n\n\n\n

Kentteki g\u0131da da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 yapan kooperatiflerin bir k\u0131sm\u0131 G\u0131da Egemenli\u011fi perspektifini savunmakta, Kat\u0131l\u0131mc\u0131 Onay Sistemini uygulamalar\u0131na ra\u011fmen sistemli bir \u015felikde \u00fcretici ziyaretleri ve KOS\u2019u \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak yerine \u00fcr\u00fcnlere analiz yapt\u0131rmay\u0131 savunmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. \u00dcreticilere bilgi vermeden \u00fcr\u00fcnlerine analiz yapt\u0131ranlar dahi vard\u0131r. Kentlerde \u00f6zellikle temiz, sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131dan\u0131n \u00e7ok daha geni\u015f toplumsal kesimler taraf\u0131ndan aran\u0131r hale gelmesi, istismar\u0131nda \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Kentte g\u0131da da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 yapan kooperatifler k\u0131rdaki \u00fcretici kooperatifini b\u00fcy\u00fcmeye zorlam\u0131\u015f, bir k\u0131sm\u0131 ald\u0131klar\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin bedelini \u00f6dememi\u015f, hatta \u00fcr\u00fcn \u00e7ekmeye devam etmi\u015flerdir. Dayan\u0131\u015fma i\u00e7in \u00fcr\u00fcn al\u0131nan \u00fcretici kooperatiflerine \u00fcr\u00fcnlerini iade etmekte beis g\u00f6rmeyenler mevcuttur. G\u0131da Egemenli\u011fi perspektifi ta\u015f\u0131mayan temiz g\u0131daya yada kooperatif\u00e7ili\u011fe odaklananlarda ise fonla yada sermaye kurumlar\u0131n\u0131n deste\u011fi ile \u00e7al\u0131\u015fmak \u00e7ok yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kendisini kapitalizme alternatif, anti-kapitalist olarak tan\u0131mlayan baz\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmelerin birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 kooperatiflerden bilgi saklamas\u0131, \u00fcretici bilgileri payla\u015fmamas\u0131 not edilmesi gereken noktalardan biridir. Hatta bir kooperatif i\u00e7 ili\u015fkilerinde ya\u015fanan cinsel taciz olay\u0131n\u0131 birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan kooperatiflere iletmemi\u015f di\u011fer kooperatifler ba\u015fka bir kolektifin kendilerine att\u0131\u011f\u0131 e-posta ile \u00f6\u011frenmi\u015flerdir.  <\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer yandan \u00fclkedeki siyasal kampla\u015fman\u0131n yarat\u0131\u011f\u0131 elveri\u015fli ko\u015fullarda yerel y\u00f6netimler \u00f6zellikle kad\u0131n kooperatiflerini siyasal olarak kullan\u0131lacak malzeme olarak g\u00f6rmektedirler.<\/a> Bu kooperatifler yerel y\u00f6netimlerin uzant\u0131s\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015fmakta, karar mekanizmas\u0131nda ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmektedirler. Yerel y\u00f6netimlerle \u00e7al\u0131\u015fmalardaki olumsuz \u00f6rneklerden biriside Tire S\u00fct kooperatifi ile \u0130zmir BB aras\u0131nda ya\u015fananlard\u0131r. \u0130zmir BB \u00fccretsiz da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131 s\u00fct\u00fc Tire S\u00fct Kooperatifi\u2019nden almaktayd\u0131. Uzun s\u00fcre bu bi\u00e7imde giden ili\u015fki son s\u00fcre\u00e7te bozuldu. \u0130zmir BB Tire S\u00fct Kooperatifi\u2019nden ihtiyac\u0131n\u0131n % 30\u2019nu almaya ba\u015flad\u0131. Kalan y\u00fczde 70\u2019i ise \u0130zmir K\u00f6y-Koop\u2019a ba\u011fl\u0131 di\u011fer kooperatiflerden alma karar\u0131 ald\u0131.<\/a> \u00d6nceki anla\u015fmaya g\u00f6re alt yap\u0131 kuran bir \u00e7ok makina, ara\u00e7 ve ekipman alan Tire S\u00fct Kooperatifi zor durumda kald\u0131<\/a>. Ba\u015flayan i\u00e7 tart\u0131\u015fma sonucu son yap\u0131lan genel kurulda y\u00f6netime yeni bir kadro geldi. <\/p>\n\n\n\n

Kooperatif \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bu d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kan ki\u015fisel \u00e7\u0131kar, ego tatmini, sosyal \u00e7evre, akademik kariyer i\u00e7in kullanma e\u011filimininde alt\u0131n\u0131 \u00e7izelim. Toplumsal muhalefetin\/hareketin \u00e7ok zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda bireylerin her olguya \u201cbana ne faydas\u0131 var? sorusu ile yakla\u015fmalar\u0131 kolektif yap\u0131 ve \u00f6rg\u00fctlere de yakla\u015f\u0131mlar\u0131na da yans\u0131maktad\u0131r. Dayan\u0131\u015fmay\u0131 kendisi ile dayan\u0131\u015fma g\u00f6sterildi\u011fi s\u00fcrece savunan, kendi sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fckten sonra ortak kolektif birikime katk\u0131 koymaktan imtina etme hali yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u00fcreklili\u011fini korumaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Yeni yasada kooperatif y\u00f6neticilerine e\u011fitim ve sertifikan\u0131n zorunlu hale getirilmesi ile akademide kooperatif ve tar\u0131m e\u011fitimleri patlama yapm\u0131\u015f, kooperatif uzmanlar\u0131 ve \u00fccretli sertifika e\u011fitimleri furyas\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Uzun zamand\u0131r toplumsal muhalefet saflar\u0131nda yayg\u0131n olan sermaye sponsorlu\u011fu yada fonla \u00e7al\u0131\u015fma bu alana da sirayet etmi\u015ftir. \u00c7al\u0131\u015ftaylar, sempozyumlar gibi hem \u00f6rg\u00fctlenme s\u00fcrecinde hem de \u00fcretim birimleri kurma s\u00fcrecinde fonla \u00e7al\u0131\u015fma giderek yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.  <\/p>\n\n\n\n

Kooperatif \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda i\u015f ayr\u0131m\u0131 yapan, sosyal medya yada medyada g\u00f6r\u00fcn\u00fcr i\u015flere el atan yada sadece fikir \u00fcreten ama emek gerektiren i\u015flere el atmayan g\u00f6n\u00fcll\u00fcler de epeyce kalabal\u0131kt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Kolektifin mekanizmalar\u0131n\u0131 i\u015fletmek, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak yerine dedikodu k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile kolektif mekanizmalardan ka\u00e7\u0131\u015f e\u011filimi vard\u0131r. Kooperatif alan\u0131nda \u00f6\u011frendikleri yada kooperatifin kolektif birikimini ki\u015fisel \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in kullanmakta sak\u0131nca g\u00f6rmeyenlerde \u00f6nemli bir ba\u015fl\u0131k olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Birlikte hareket etme noktas\u0131nda ba\u015far\u0131s\u0131z \u00f6rneklerle dolu bir prati\u011fimiz var. Ge\u00e7mi\u015f tarihsel d\u00f6nemden kalan Birlikler b\u00fcrokratik kurumlar olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Milli Kooperatifler Birli\u011fi bunlar\u0131n \u00fcst birli\u011fi olarak halen varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. 70\u2019lerde kurulan 12 Eyl\u00fcl 1980\u2019de askeri cunta taraf\u0131ndan kapat\u0131lan 1996\u2019da yeniden a\u00e7\u0131lan K\u00f6y-Koop faaliyetini s\u00fcrd\u00fcren bir birliktir. Daha \u00e7ok yeni kurulan kooperatifler ve g\u0131da topluluklar\u0131n\u0131 kapsayan Kooperatif Dayan\u0131\u015fma A\u011f\u0131 adl\u0131 watsapp grubu bir a\u011f olarak ciddi bir faaliyet ortaya \u00e7\u0131karamam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dcz\u00fcmkoop\u2019un kurdu\u011fu WatsApp grubu Kooperatif\u00e7ilik Platformu\u2019da y\u00fczlerce kooperatif olmas\u0131na ra\u011fmen ortak hareket etme noktas\u0131nda herhangi bir pratik geli\u015ftirememi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

8 Kooperatif ve 1 Birli\u011fin ortak deklarasyonu ile 2020\u2019de kurulan K\u0131r-Kent A\u011f\u0131<\/a> bile\u015fenlerden birinde ya\u015fanan cinsel taciz vakas\u0131n\u0131n sonucu 2021 y\u0131l\u0131n\u0131n sonbahar\u0131nda \u00fc\u00e7 bile\u015fenin \u00e7ekilmesi <\/a>ile at\u0131l kalm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131r-Kent a\u011f\u0131 ortak bir \u00f6rg\u00fctlenme olarak hayat\u0131 ortakla\u015ft\u0131rmaya, sorunlar\u0131 birlikte \u00e7\u00f6zmeye y\u00f6nelik ad\u0131mlar atarak farkl\u0131 bir yol a\u00e7may\u0131 denemi\u015ftir. Tohum, bitki koruma, bitki besleme, \u00e7ift\u00e7iden \u00e7ift\u00e7iye birlikte \u00f6\u011frenme ve dayan\u0131\u015fma ekonomisi, g\u0131da egemenli\u011fi ve \u00f6rg\u00fctlenme ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan birlikte \u00f6\u011frenme s\u00fcre\u00e7leri organize etmi\u015f, bile\u015fenlerden aidat toplayarak fon olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015f, her bile\u015fenin olanaklar ve ihtiya\u00e7lar listesini haz\u0131rlamas\u0131 ile ortak bir havuz olu\u015fturma yolunda ad\u0131mlar atm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul BB\u2019nin \u0130stanbul\u2019da kurdu\u011fu \u00dcreticiler ve Kooperatifler Pazar\u0131\u2019nda ortak \u00e7al\u0131\u015farak \u00f6nemli bir deneyim ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

Bu d\u00f6nemde kurulmu\u015f Simurg Kad\u0131n Kooperatifleri Birli\u011fi (SKKB) kat\u0131l\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131rarak faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Burada aktif olan Kad\u0131n Eme\u011fini De\u011ferlendirme Vakf\u0131 (KEDV) ile SKKB aras\u0131ndaki ili\u015fki KEDV\u2019in SKKB\u2019nin sekreteryas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek gibi organik bir ili\u015fkidir. Bunun olumlu ve olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 birlikte de\u011ferlendirmek gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Son d\u00f6nem hareketin ve \u00f6rg\u00fctlenmenin sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmekten uzak, \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmeyen \u00e7al\u0131\u015ftaylar birbirinin tekrar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ferek t\u0131kanm\u0131\u015ft\u0131r.  Bir\u00e7ok ortak etkinlik deneyim payla\u015f\u0131m\u0131 ile herkesin kendi prati\u011fini g\u00fczelledi\u011fi, kendisini anlatt\u0131\u011f\u0131 etkinliklere d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. <\/p>\n\n\n\n

c- Bu S\u00fcre\u00e7te Yerdeniz Kooperatifi Neler Yapt\u0131, Neler Yap\u0131yor? <\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Bu s\u00fcrecin \u00f6znelerinden biri olarak \u201cya\u015fam\u0131 birlikte \u00f6rg\u00fctl\u00fcyoruz\u201d hedefi ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z prati\u011fimizi <\/a>ele\u015ftirel\/\u00f6z ele\u015ftirel bir de\u011ferlendirmeye a\u00e7mak i\u00e7in biz neler yapt\u0131k k\u0131saca bakal\u0131m. <\/p>\n\n\n\n

Anti-kapitalist dayan\u0131\u015fma ekonomisi olarak k\u00e2r etmeyi de\u011fil dayan\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6nceliyoruz. Dayan\u0131\u015fma ekonomisini bir b\u00fct\u00fcn olarak g\u00f6r\u00fcyoruz, sadece kentliler i\u00e7in do\u011fal g\u0131da getirmiyoruz. \u00dcreticiler, do\u011fan\u0131n korunmas\u0131, insani ya\u015fam \u00fccreti gibi pek \u00e7ok konuyu da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131yoruz. Kooperatif \u00fcr\u00fcn fiyatlar\u0131 belirlenirken adil fiyat ilkesini uyguluyoruz. S\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde herkesin insani ge\u00e7imlik \u00fccretini kazanaca\u011f\u0131 bir modeli esas al\u0131yoruz. \u0130nsani ya\u015fam i\u00e7in gelir kriterimiz var, \u015fu an bir ge\u00e7i\u015f a\u015famas\u0131nda oldu\u011fumuzu varsayarak ara \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftiriyoruz. Yerel y\u00f6netimlerle g\u00fcc\u00fcm\u00fcz do\u011frultusunda ili\u015fki kuruyor, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 koruyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Birlikte \u00f6\u011frenmeyi \u00f6nemsiyor, bilmedi\u011fimiz konularda \u00e7evremizle a\u00e7\u0131k ili\u015fki kuruyoruz. Bilginin al\u0131n\u0131r sat\u0131l\u0131r bir meta de\u011fil payla\u015f\u0131labilir bir \u015fey oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. At\u00f6lyelerimizi \u00fccretsiz olarak yap\u0131yoruz. Kooperatif g\u00f6n\u00fcll\u00fclerinin \u00f6zne olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Okuma ve \u00f6\u011frenmeye kar\u015f\u0131 mesafeli olunmas\u0131na ra\u011fmen i\u00e7e d\u00f6n\u00fck birlikte \u00f6\u011frenme s\u00fcre\u00e7leri \u00f6rg\u00fctl\u00fcyoruz<\/a>. <\/p>\n\n\n\n

\u00dcreticilerle dayan\u0131\u015fma ve g\u00fcven temelli bir ili\u015fki kurmay\u0131 \u00f6nemsiyor, sorunlar oldu\u011funda nas\u0131l olumlu bir hale getirebiliriz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00dcretici \u00f6demelerini aksatmadan yapabilece\u011fimiz s\u00fcre\u00e7ler \u00fczerine kafa yoruyoruz. \u00dcreticiye hi\u00e7bir \u00fcr\u00fcn\u00fc geri g\u00f6ndermeme konusunda \u00e7abam\u0131z var. \u00dcr\u00fcn\u00fc satmaktan ziyade \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerine t\u00fcketicileri dahil etmeye \u00e7al\u0131\u015farak yar\u0131-\u00fcretici <\/strong>olmalar\u0131n\u0131 \u00f6nemsiyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Herhangi bir \u00fcr\u00fcn \u00e7ok talep edilse bile temel kriterlerimize uygun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsak kooperatife getirmiyoruz. Burada ikinci bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcm\u00fcz daha var. Birlikte d\u00f6n\u00fc\u015fmeyi \u00f6nemsedi\u011fimiz i\u00e7in ekolojik \u00fcretime y\u00f6nelen \u00f6rg\u00fctl\u00fc \u00fcreticilerle bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinde \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edip yar\u0131-ekolojik olan \u00fcr\u00fcnlerini al\u0131yoruz. \u00dcretici ziyaretleri ile \u00fcr\u00fcnle ilgili ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z beyanlar\u0131 yerinde g\u00f6r\u00fcyor, Kat\u0131l\u0131mc\u0131 Onay Sitemini (KOS)\u2019u hayata ge\u00e7irmek i\u00e7in pratik ad\u0131mlar at\u0131yoruz. \u00dcr\u00fcn ve \u00fcreticilerle ilgili geri d\u00f6n\u00fc\u015fleri \u00fcreticilerle konu\u015fuyoruz.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci faaliyet alan\u0131 olarak Teknik Elemanlar Kooperatifle\u015fmesine bir ad\u0131m att\u0131k daha ekolojik ve daha insani bir teknik eleman hizmetinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bu \u00e7al\u0131\u015fma da \u201cOfis de\u011fil kooperatifiz\u201d perspektifi ile hareket ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Farkl\u0131 toplumsal kesimlerle dayan\u0131\u015fma ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyoruz. Hak m\u00fccadelesi y\u00fcr\u00fcten i\u015f\u00e7ilere g\u0131da deste\u011fi sa\u011fl\u0131yor, \u015fiddete u\u011frayan kad\u0131nlarla dayan\u0131\u015fma ili\u015fkileri geli\u015ftiriyoruz. End\u00fcstriyel tar\u0131m\u0131n sera gazlar\u0131na etkisinden dolay\u0131 \u0130klim Adaleti Koalisyonunun bile\u015feniyiz. Kad\u0131k\u00f6y Kent Konseyi G\u0131da \u00e7al\u0131\u015fma grubu bile\u015feniyiz<\/a>. Ayr\u0131lmadan \u00f6nce K\u0131r-Kent A\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na aktif olarak kat\u0131ld\u0131k. Pazarlar\u0131n halk\u0131n g\u0131daya ula\u015fma s\u00fcrecinde \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz i\u00e7in<\/a> \u0130BB \u00dcretici ve Kooperatifler Pazar\u0131\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Pazar bile\u015fenleri ile birlikte pazarda G\u0131da Egemenli\u011fi etkinli\u011fi d\u00fczenlenmesine katk\u0131da bulunduk. D\u00fczenlenme s\u00fcrecinde La Via Campesina\u2019dan gelen talep \u00fczerine pazar bile\u015fenleri La Via Campesina logosunu etkinlik afi\u015finden \u00e7\u0131kard\u0131. Konu \u00fczerine kamuoyuna \u00f6z\u00fcr a\u00e7\u0131klamas\u0131 yap\u0131ld\u0131.<\/a>  Bir \u00e7ok kooperatifinin kurulu\u015f s\u00fcrecine aktif destek vererek anas\u00f6zle\u015fmemizi kendilerine verdik. Temiz g\u0131day\u0131 sadece pestisit kullan\u0131m\u0131 ile ilgili g\u00f6rm\u00fcyoruz. Adapazar\u0131\u2019nda sald\u0131r\u0131y\u0131 u\u011frayan K\u00fcrt i\u015f\u00e7ilerin yan\u0131nda oldu\u011fumuzu kamuoyuna deklere ettik. Mevsimlik i\u015f\u00e7i olarak ba\u015fka b\u00f6lgelere gitmeyip ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgede kooperatif yada kolektif bir \u00f6rg\u00fctlenme geli\u015ftiren kad\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmeleri ile dayan\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6nemsiyoruz. \u015eimdi aktif olmasakta bir d\u00f6nem \u0130stanbul \u0130\u015f\u00e7i Sa\u011fl\u0131 ve \u0130\u015f G\u00fcvenli\u011fi Meclisi Beslenme \u00c7al\u0131\u015fma grubuna katk\u0131 verdik.<\/a><\/p>\n\n\n\n

Tabiki bu s\u00fcre\u00e7te kooperatif\u00e7ili\u011fin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fka kriterler bakmadan verdi\u011fimiz destekler sonucu faaliyete ba\u015flayan kooperatiflerden kapananlar, kolektif bilgiden yaralanarak daha sonra ticarile\u015fenler oldu. Bu taraf\u0131m\u0131za yaz\u0131lmas\u0131 gereken eksikliklerden biridir. Bu s\u00fcre\u00e7ten \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6nemli derslerden biri bundan sonra dayan\u0131\u015fma ekonomisi de\u011ferleri ile hareket edecek olanlara destek vermek ve s\u00fcrecin takip\u00e7isi olmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Websitesi ile bug\u00fcne kadar ki bilgi birikimimiz ve deneyimimizi ortak kullan\u0131ma a\u00e7t\u0131k. D\u00fcnyada alan\u0131m\u0131zla ilgili \u00f6rg\u00fctlenmeleri takip ederek \u00e7\u0131kan yaz\u0131lar\u0131 \u00e7evirerek, sitemizde yay\u0131ml\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

Kooperatif faaliyetini y\u00fcr\u00fct\u00fcrken kooperatifimizle ili\u015fkisini kesti\u011fimiz yada kendisi kooperatiften ayr\u0131lan g\u00f6n\u00fcll\u00fclerimiz oldu. Bu s\u00fcre\u00e7lerde b\u00fct\u00fcn kolektif mekanizmalar\u0131n i\u015fletilmesi noktas\u0131nda azami \u00f6zen g\u00f6sterdik. Bazen bir bu\u00e7uk y\u0131l\u0131 bulmas\u0131na ra\u011fmen bu mekanizmalar\u0131 i\u015fletmekte \u0131srarc\u0131 olduk. Biliyoruz ki dayan\u0131\u015fma ekonomileri birlikte d\u00f6n\u00fc\u015fme \u00f6rg\u00fctlenmeleridir.<\/p>\n\n\n\n

Yasal olarak Yerdeniz Sosyal \u0130\u015fletme ve Hizmet Kooperatifi \u00fcst \u015femsiyesini kullan\u0131yoruz. G\u00f6ztepe Kooperatifi, Kuzguncuk Kooperatifi resmi olarak Yerdeniz \u015fubesiyken kendi i\u00e7inde \u00f6zerk faaliyet s\u00fcrd\u00fcrmektedir, ayr\u0131l\u0131p ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kooperatif olmak isterlerse ayr\u0131labilirler. Bu mekanizma ile maliyetleri daha d\u00fc\u015f\u00fck tutabiliyor ortak masraflar\u0131 \u00fc\u00e7e b\u00f6l\u00fcyoruz. \u00dcr\u00fcn sirk\u00fclasyonlar\u0131 yapabiliyoruz. Kooperatiflerin bulunduklar\u0131 semtlerde g\u00f6n\u00fcll\u00fc mekanizmalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kooperatif dostlar\u0131 mekanizmas\u0131n\u0131 da geli\u015ftirerek semt\/mahalle \u00f6l\u00e7e\u011finde \u00f6rg\u00fctlenmeyi geni\u015fletmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

Mevcut zemin<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yeniden me\u015fruluk kazanan kooperatif \u00f6rg\u00fctlenmesi \u00fc\u00e7 farkl\u0131 eksende geli\u015fmektedir.<\/p>\n\n\n\n

a- Sermaye, devlet ve partilerden ba\u011f\u0131ms\u0131z anti-kapitalist dayan\u0131\u015fma ekonomileri<\/p>\n\n\n\n

b- Mevcut AKP h\u00fck\u00fcmetinin bakanl\u0131k, kalk\u0131nma ajanslar\u0131, il \u00f6zel idareleri ve belediyeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yayg\u0131nla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kooperatifler, Tar\u0131m Kredi kooperatifleri Birli\u011fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla a\u00e7\u0131lan Kooperatif Market zinciri. \u00d6zellikle kad\u0131n kooperatifleri Avrupa Birli\u011finden al\u0131nan fonlarla kurdurulmakta yada olanlar te\u015fvik edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

c- CHP\u2019li belediyeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lan kooperatifler.<\/p>\n\n\n\n

Kooperatif\u00e7ilik hareketinde gelinen e\u015fik hepimizi sorumluluk almaya zorlamaktad\u0131r. Derinle\u015fen ve a\u011f\u0131rla\u015fan kriz kooperatiflerin k\u0131rda ve kentte yeniden me\u015fruluk kazan\u0131p yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bir yan\u0131 ile olumlu olan bu s\u00fcre\u00e7 dayan\u0131\u015fma ekonomileri ve anti-kapitalist \u00f6rg\u00fctlenmeler i\u00e7in ciddi bir zemin olu\u015fturmaktad\u0131r. Di\u011fer yandan bu h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcme dar pratik\u00e7ilik bi\u00e7iminde geli\u015fmektedir. Hayatta kalma ara\u00e7lar\u0131ndan biri olarak g\u00f6r\u00fclen tek ba\u015f\u0131na de\u011fil de ba\u015fkalar\u0131 ile birlikte sorunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm arama ve ekonomik \u00f6rg\u00fctlenme yaratma \u00e7abas\u0131 can havli ile yap\u0131lmaktad\u0131r. Burada hayatta kalmak i\u00e7in kurulan kooperatifler \u00f6nceli\u011fimiz olmamas\u0131na ra\u011fmen bu \u00f6rg\u00fctlenmelerde kooperatif\u00e7ili\u011fin vazge\u00e7ilmez ilkelerinden olan toplumsal dayan\u0131\u015fma ve g\u00fcvenin  \u00f6nemli bir ba\u015fl\u0131k oldu\u011funu biliyoruz. \u00d6nceli\u011fimiz kendimizden ba\u015flamak \u00fczere, kendisini mevcut d\u00fczene kar\u015f\u0131 alternatif olarak tan\u0131mlayan anti-<\/strong><\/em>kapitalist dayan\u0131\u015fma ekonomisi olarak tan\u0131mlayanlard\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu zemin kooperatif \u00f6rg\u00fctlenmesinin ikili karakterini de g\u00f6stermektedir. AKP, CHP ve sermaye destekli vak\u0131flar, \u00f6rg\u00fctlenmeler kooperatifleri kapitalist i\u015fletme olarak g\u00f6rmekte ve \u00f6yle y\u00f6nlendirmektedirler. Giri\u015fimcilik ve pazarlama en temel kavramlar\u0131d\u0131r. Genellikle kad\u0131n kooperatifleri olarak kurulmakta ve yerel y\u00f6netimler ile bir bi\u00e7imde ili\u015fkili olmaktad\u0131rlar. Neredeyse b\u00fct\u00fcn e\u011fitimlerde giri\u015fimcilik ve dijital pazarlama \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r. Kapitalist i\u015f hayat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn de\u011ferlerini ve kavramlar\u0131n\u0131 bu tip kooperatiflerde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6z kaynaklara dayanmak yerine hibe, fon gibi d\u0131\u015f kaynaklara y\u00f6nlendirilmektedirler. Bunlara kar\u015f\u0131 m\u00fccadelemiz a\u00e7\u0131k ve net olmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

K\u0131ssadan Hisse,<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da de\u011finilen pratik sonu\u00e7lar kooperatif \u00f6rg\u00fctlenmesinde bir d\u00f6nemin kapand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u015eimdi bu topraklarda tarihsel olarak olu\u015fmu\u015f olan imece k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc i\u00e7ine alan anti-kapitalist toplumsal dayan\u0131\u015fma ekonomisi de\u011ferlerini\/kavramlar\u0131n\u0131 referans alaca\u011f\u0131m\u0131z, pratik olarak bunu uygulayaca\u011f\u0131m\u0131z, ili\u015fkilerimizi  kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerine alternatif olan bu de\u011ferler \u00fczerinden kuraca\u011f\u0131m\u0131z yeni bir d\u00f6neme girmi\u015f bulunuyoruz. <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Anti-kapitalist dayan\u0131\u015fma ekonomileri kapitalist \u00fcretim ili\u015fkileri ile \u00e7evrilmenin yaratt\u0131\u011f\u0131 olumsuzluklar\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 dikkate alarak ufuklar\u0131n\u0131 yitirmeden ge\u00e7ici\/ara \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretebilirler. Fakat bu \u00e7\u00f6z\u00fcmler toplam pratiklerinin \u00e7ok az\u0131n\u0131 olu\u015fturmal\u0131d\u0131r. Bu perspektife uzak kalanlar kapanma yada ticarile\u015fme e\u011filimine girme tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131rlar. <\/em>Kendimizden ba\u015flayarak kooperatif prati\u011fimizi kolektif ele\u015ftiriye a\u00e7arak tart\u0131\u015fmaya ba\u015flama noktas\u0131nda bir ad\u0131m at\u0131yoruz.<\/strong> Ya\u015fanan s\u00fcre\u00e7 hepimize sorumluluk y\u00fcklemekte<\/strong>, her birimizin prati\u011fi, genel prati\u011fi etkilemektedir.<\/strong> Dayan\u0131\u015fma ekonomileri bu olumsuzluklar ve s\u0131n\u0131rlar ile ba\u015f etmek i\u00e7in birbirleriyle ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeli, kendi kavramlar\u0131n\u0131da \u00fcret<\/strong>erek<\/strong> daha dayan\u0131kl\u0131 kolektif a\u011flar in\u015fa etmelidirler.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

a- Kapitalizm ve Kriz a-1 Kapitalizm ni\u00e7in yap\u0131sal kriz dinamikleri ta\u015f\u0131r? Kapitalizm azami k\u00e2r i\u00e7in meta \u00fcretiminin h\u00e2kim oldu\u011fu bir<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2197,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4],"tags":[50,80,74,37,106],"gutentor_comment":0,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2177"}],"collection":[{"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2177"}],"version-history":[{"count":64,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2177\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2283,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2177\/revisions\/2283"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2197"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yerdenizkooperatifi.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}